herbal: શું ‘નેચરલ’ (કુદરતી) અથવા વનસ્પતિ-આધારિત) લેબલવાળા ઉત્પાદનો તમારી ત્વચા માટે સુરક્ષિત છે? આયુર્વેદિક ડૉક્ટરના મંતવ્યો
herbal: આજકાલ મહિલાઓની દૈનિક સંભાળ અને વ્યક્તિગત સ્વચ્છતા સંબંધિત ઉત્પાદનો પર ‘નેચરલ’ અને ‘હર્બલ’ જેવા શબ્દો વારંવાર જોવા મળે છે. એલોવેરા (કુંવારપાઠું), લીમડો, હળદર, મોરિંગા (સરગવો) અને કેમોમાઈલ જેવી વનસ્પતિઓના અર્ક ધરાવતા ઉત્પાદનો સરળતાથી ઉપલબ્ધ છે. ઘણા લોકો તેને પરંપરાગત કોસ્મેટિક ઉત્પાદનો કરતાં વધુ સુરક્ષિત માને છે. જોકે, શું ‘નેચરલ’ અથવા ‘હર્બલ’ લેબલ હોવાનો અર્થ એ છે કે તે ઉત્પાદન દરેકની ત્વચા માટે આપમેળે સુરક્ષિત બની જાય છે?
એલોવેરાથી લઈને કેમોમાઈલ સુધી: તેનો ઉપયોગ શા માટે વધી રહ્યો છે?
એલોવેરાનો ઉપયોગ લાંબા સમયથી ત્વચાને મોઇશ્ચરાઇઝ કરવા અને તેને શાંતિ (રાહત) આપવા માટે કરવામાં આવે છે, તેથી જ તે ઘણા સ્કિનકેર ઉત્પાદનોમાં એક સામાન્ય ઘટક છે. કેમોમાઈલ પણ ત્વચાને શાંત કરવાના ગુણધર્મો માટે જાણીતું છે અને સંવેદનશીલ ત્વચા માટે બનાવવામાં આવતા ઉત્પાદનોમાં તેનો ઉપયોગ થાય છે.
લીમડાનો ઉપયોગ પરંપરાગત રીતે ત્વચાની સંભાળ અને સ્વચ્છતાના હેતુઓ માટે કરવામાં આવે છે. આજે, તેના અર્કનો ઉપયોગ સાબુ, શેમ્પૂ અને અન્ય વિવિધ સ્વચ્છતા ઉત્પાદનોમાં થાય છે.
મોરિંગા અને હળદર પણ સ્કિનકેરનો ભાગ બન્યા છે
મોરિંગા (સરગવા)ના પાંદડામાં અસંખ્ય પોષક તત્વો અને બાયોએક્ટિવ વનસ્પતિ સંયોજનો હોય છે. તેના સંભવિત સ્વાસ્થ્ય અને ત્વચા-સંબંધિત ફાયદાઓ પર વૈજ્ઞાનિક સંશોધન ચાલુ છે, અને હવે અમુક કોસ્મેટિક અને વ્યક્તિગત સંભાળના ઉત્પાદનોમાં મોરિંગાના અર્કનો ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે.
બીજી તરફ, હળદર – જેને આયુર્વેદમાં ‘હરિદ્રા’ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે – તેનો પરંપરાગત ઉપયોગનો લાંબો ઇતિહાસ છે. હળદર અને તેના વિશિષ્ટ સંયોજનોનો ઉપયોગ આધુનિક સ્કિનકેર ફોર્મ્યુલેશનમાં પણ થાય છે. જોકે, કોઈ વનસ્પતિમાં સંભવિત જૈવિક ગુણધર્મો હોવાનો અર્થ એ નથી કે તેમાંથી બનેલું દરેક ઉત્પાદન રોગને મટાડી શકે છે અથવા અટકાવી શકે છે.
શું તમે માત્ર એટલા માટે કોઈ ઉત્પાદનનો વિચાર કર્યા વિના ઉપયોગ કરી શકો છો કે તેના પર “નેચરલ” લેબલ છે?
નેશનલ એકેડેમી ઓફ આયુર્વેદના સભ્ય વૈદ્ય અચ્યુત કુમાર ત્રિપાઠીના જણાવ્યા અનુસાર, હાલમાં વિવિધ ઔષધીય વનસ્પતિઓના સંભવિત એન્ટીઓક્સિડન્ટ અને ત્વચાને શાંત કરતા ગુણધર્મોનો અભ્યાસ કરવામાં આવી રહ્યો છે. જોકે, કોઈ વનસ્પતિનો પરંપરાગત ઉપયોગ એ સાબિત કરતું નથી કે તે રોગને મટાડી શકે છે. નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે ‘કુદરતી’ (natural) અથવા ‘હર્બલ’ (herbal) લેબલને સુરક્ષાની ગેરંટી માનવું જોઈએ નહીં. વનસ્પતિમાંથી મેળવવામાં આવતા અમુક ઘટકો કેટલાક વ્યક્તિઓમાં એલર્જી, બળતરા કે ત્વચાની અન્ય પ્રતિક્રિયાઓનું કારણ બની શકે છે. સંવેદનશીલ ત્વચા અથવા શરીરના અત્યંત સંવેદનશીલ ભાગો (intimate areas) પર વપરાતા ઉત્પાદનોના કિસ્સામાં આ જોખમ વિશેષ મહત્વનું છે.