Iran: ઈરાન પરના પ્રતિબંધો મુદ્દે સંયુક્ત રાષ્ટ્રમાં ટકરાવ: રશિયા અને ચીને અમેરિકાના પ્રસ્તાવને વીટો કર્યો; ટ્રમ્પ માટે આ એક ઝટકો

iran: ગુરુવારે, રશિયા અને ચીને સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદના એક ઠરાવને વીટો કર્યો. આ ઠરાવનો ઉદ્દેશ્ય સંયુક્ત રાષ્ટ્રના નિષ્ણાતોને ઈરાન પર ફરીથી લાદવામાં આવેલા પ્રતિબંધોની દેખરેખ ચાલુ રાખવા માટે અધિકૃત કરવાનો હતો.

સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદના પ્રતિબંધો અમલમાં છે. તેમાં વિદેશમાં ઈરાનની સંપત્તિ જપ્ત કરવી, તેહરાન સાથે શસ્ત્રોના સોદા પર પ્રતિબંધ અને ઈરાનના બેલિસ્ટિક મિસાઈલ કાર્યક્રમના કોઈપણ વિકાસ પર રોક જેવા પગલાંનો સમાવેશ થાય છે.

ઈરાન પર પ્રતિબંધો કેવી રીતે લાદવામાં આવ્યા?
ફ્રાન્સ, જર્મની અને બ્રિટન સહિતની મુખ્ય શક્તિઓ અને ઈરાન વચ્ચેના 2015ના પરમાણુ કરારની એક જોગવાઈનો ઉપયોગ કરીને, આ ત્રણ યુરોપિયન દેશોએ “સ્નેપબેક” (પ્રતિબંધોની તાત્કાલિક પુનઃસ્થાપના) પ્રક્રિયા શરૂ કરી હતી. પરિણામે, 27 સપ્ટેમ્બર, 2025ના રોજ સુરક્ષા પરિષદના પ્રતિબંધો ફરીથી લાદવામાં આવ્યા હતા. આ સાથે જ, સુરક્ષા પરિષદની પ્રતિબંધ સમિતિને પુનઃસ્થાપિત કરવામાં આવી હતી અને સંયુક્ત રાષ્ટ્રના નિષ્ણાતોની પેનલને પ્રતિબંધોના પાલન પર દેખરેખ રાખવા માટે અધિકૃત કરવામાં આવી હતી.

અમેરિકાએ કયો પ્રસ્તાવ રજૂ કર્યો હતો?
અમેરિકાએ નિષ્ણાત પેનલની કાર્યકાળની અવધિ એક વર્ષ માટે લંબાવવાનો પ્રસ્તાવ તૈયાર કર્યો હતો. આ પ્રસ્તાવ ઈરાનને તેના બાકી રહેલા આર્થિક ભાગીદારોથી અલગ-થલગ કરવાના અમેરિકાના વ્યાપક અભિયાન વચ્ચે આવ્યો હતો. આ પ્રસ્તાવ 11 વિરુદ્ધ 2 મતોથી ફગાવી દેવામાં આવ્યો હતો; સોમાલિયા અને પાકિસ્તાને મતદાનમાં ભાગ લીધો ન હતો. રશિયા અને ચીન દ્વારા વીટો કરવામાં આવવાને કારણે આ ઠરાવ પસાર થઈ શક્યો નહીં.

જૂન 2025માં ઈઝરાયેલ અને અમેરિકા દ્વારા ઈરાનના પરમાણુ સ્થળો પર કરવામાં આવેલા હુમલાઓ બાદથી, સંયુક્ત રાષ્ટ્રના પરમાણુ નિરીક્ષકો ઈરાનના સમૃદ્ધ યુરેનિયમના ભંડારની સ્થિતિની ચકાસણી કરવામાં અસમર્થ રહ્યા છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્રની પરમાણુ દેખરેખ સંસ્થાના જણાવ્યા અનુસાર, ઈરાન પાસે 60 ટકા સુધીની શુદ્ધતા ધરાવતું 440.9 કિલોગ્રામ (972 પાઉન્ડ) યુરેનિયમ હતું. આ તકનીકી સ્તર શસ્ત્રો-ગ્રેડ (weapons-grade) સામગ્રી માટે જરૂરી 90 ટકાના સ્તરથી સહેજ જ નીચે છે.

ઈરાને કઈ બાબતને ‘નિષ્ઠુર’ (cynical) ગણાવી?
ઈરાનના સંયુક્ત રાષ્ટ્ર મિશને ઠરાવને વીટો કરવા બદલ ચીન અને રશિયાનો આભાર માન્યો હતો. મિશને સોશિયલ મીડિયા પર જણાવ્યું હતું કે આ બંને દેશોએ અમેરિકા અને તેના સાથી દેશો દ્વારા સુરક્ષા પરિષદનો ઉપયોગ તેમના પોતાના રાજકીય ઉદ્દેશ્યો માટે કરવાના “અન્ય એક નિષ્ઠુર પ્રયાસ”ને નિષ્ફળ બનાવ્યો છે.