Trump: નવી પિલ્લેને નોબેલ મળ્યાના થોડા સમય બાદ ટ્રમ્પે ICC પર પ્રતિબંધો લાદ્યા; શું યુદ્ધ અપરાધોની તપાસ અટકી જશે?

Trump: નવી પિલ્લેને નોબેલ શાંતિ પુરસ્કાર એનાયત થયાના થોડા કલાકો બાદ જ ટ્રમ્પે ઇન્ટરનેશનલ ક્રિમિનલ કોર્ટ (ICC) પર પ્રતિબંધો લાદ્યા. આ પગલાની અસર કોર્ટની બેંકિંગ, સોફ્ટવેર અને યુદ્ધ અપરાધોની તપાસ પર પડી શકે છે. શું 125 સભ્ય દેશો ICCને બચાવી શકશે? 9 ઓક્ટોબરના રોજ, યુએસ પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઇન્ટરનેશનલ ક્રિમિનલ કોર્ટ (ICC) પર મોટા પ્રતિબંધો લાદ્યા. આ નિર્ણય ભારતીય મૂળના દક્ષિણ આફ્રિકન કાનૂની નિષ્ણાત નવી પિલ્લેને 2026નો નોબેલ શાંતિ પુરસ્કાર મળ્યાના થોડા કલાકો બાદ લેવામાં આવ્યો હતો. પિલ્લે અગાઉ ICCના ન્યાયાધીશ તરીકે સેવા આપી ચૂક્યા છે. યુએસના આ નિર્ણયથી કોર્ટ માટે નાણાકીય અને તકનીકી સંકટ ઊભું થયું છે, જે યુદ્ધ અપરાધોની તપાસ કરે છે. પ્રશ્ન એ છે કે: શું વિશ્વના 125 સભ્ય દેશો કોર્ટને બચાવવા માટે એક થઈ શકશે?

આ પ્રથમ વખત છે જ્યારે યુએસે એક સંસ્થા તરીકે ICCને નિશાન બનાવી છે; અગાઉ, માત્ર વ્યક્તિગત ન્યાયાધીશો અને વકીલો પર જ પ્રતિબંધો લાદવામાં આવ્યા હતા. નવો નિર્ણય એવી કંપનીઓને નિશાન બનાવે છે જે ICCને બેંકિંગ, સોફ્ટવેર અને અન્ય સેવાઓ પૂરી પાડે છે. આ પ્રતિબંધો હેઠળ, યુએસ કંપનીઓને કોર્ટને આવી સેવાઓ પૂરી પાડવા પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે અને યુએસ ડોલરમાં થતા વ્યવહારો પણ પ્રભાવિત થશે. આ કંપનીઓને ICC સાથેનો તેમનો વ્યવસાય સમેટી લેવા માટે છ મહિનાનો સમયગાળો (ગ્રેસ પિરિયડ) આપવામાં આવ્યો છે અને કેટલીક આવશ્યક સેવાઓ માટે છૂટછાટ આપવામાં આવી છે. યુએસના નવા નિર્ણયની અસર કોર્ટના કામકાજ પર પડી શકે છે, જેમાં કર્મચારીઓના પગાર, વીમો, ડેટા સ્ટોરેજ અને તપાસની કામગીરીનો સમાવેશ થાય છે.

યુએસ ICCથી કેમ નારાજ છે?
યુએસના મુખ્ય વાંધાઓ ઇઝરાયેલના વડા પ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહુ સામે જારી કરાયેલા ધરપકડ વોરંટ અને અફઘાનિસ્તાનમાં યુએસ સૈનિકોની કાર્યવાહી અંગેની ભૂતકાળની તપાસમાંથી ઉદ્ભવે છે. યુએસ કે ઇઝરાયેલ બંનેમાંથી કોઈ પણ ICCના સભ્ય નથી. યુએસ સરકારનું માનવું છે કે કોર્ટ પાસે તેના નાગરિકો સામે કાર્યવાહી કરવાની સત્તા ન હોવી જોઈએ. સેક્રેટરી ઓફ સ્ટેટ માર્કો રુબિયોએ ICCને યુએસની સાર્વભૌમત્વ માટે ખતરો ગણાવ્યું છે. તેમણે કહ્યું કે યુએસ આ કોર્ટને તેના નાગરિકો પર મુકદ્દમો ચલાવવાની મંજૂરી આપશે નહીં. તેમણે સભ્ય દેશોને કોર્ટ પર દબાણ લાવવા પણ આહ્વાન કર્યું હતું. નવી પિલ્લેને નોબેલ પુરસ્કાર મળવા સાથે શું સંબંધ છે?

નવી પિલ્લે દક્ષિણ આફ્રિકામાં રંગભેદ વિરુદ્ધના કાનૂની સંઘર્ષ સાથે સંકળાયેલાં રહ્યાં છે. તેમણે 2003 થી 2008 દરમિયાન ICC (આંતરરાષ્ટ્રીય ફોજદારી અદાલત) ની અપીલ ચેમ્બરમાં ન્યાયાધીશ તરીકે સેવા આપી હતી. તેમણે સંયુક્ત રાષ્ટ્ર (UN) માં માનવ અધિકારોને લગતી મહત્વપૂર્ણ જવાબદારીઓ પણ સંભાળી છે. નોબેલ સમિતિએ આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદા અને ન્યાયના ક્ષેત્રમાં તેમના કાર્ય બદલ તેમનું સન્માન કર્યું હતું. સમિતિએ જણાવ્યું હતું કે એવા સમયે આંતરરાષ્ટ્રીય અદાલતો અને ન્યાયાધીશોને સમર્થન મળવું આવશ્યક છે જ્યારે તેમના પર રાજકીય દબાણ વધી રહ્યું છે. જોકે તેમને નોબેલ પુરસ્કાર મળવા અને ICC પર પ્રતિબંધો લાદવામાં આવવા વચ્ચે માત્ર થોડા કલાકોનો જ તફાવત હતો, તેમ છતાં અમેરિકાએ આ પ્રતિબંધો માટે નોબેલ પુરસ્કારને કારણ તરીકે દર્શાવ્યું નથી. ટ્રમ્પ સતત બે વર્ષથી નોબેલ શાંતિ પુરસ્કાર જીતવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. આ વખતે પણ તેમને નિરાશાનો સામનો કરવો પડ્યો હતો.