RBI: આ પગલાં સ્પોટ માર્કેટ પરનું દબાણ ઘટાડી શકે છે અને ફોરવર્ડ પ્રીમિયમને નરમ બનાવી શકે છે; જોકે, મજબૂત ડોલર, ક્રૂડ ઓઈલના ઊંચા ભાવ અને નબળા મૂડી પ્રવાહને કારણે રૂપિયા પર દબાણ યથાવત છે. રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) એ શનિવારે જાહેરાત કરી હતી કે સોમવારથી તે ત્રણ સરકારી ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ (OMCs) ની દૈનિક ડોલરની સંપૂર્ણ જરૂરિયાતો પૂરી કરવા માટે એક વિશેષ સુવિધા શરૂ કરશે. મધ્યસ્થ બેંકે વિદેશી મુદ્રા બજારમાં શિસ્ત મજબૂત કરવા, જોખમનું યોગ્ય વ્યવસ્થાપન સુનિશ્ચિત કરવા અને વ્યવસ્થિત તથા પારદર્શક બજાર વાતાવરણ જાળવવાના ઉદ્દેશ્ય સાથે કેટલાક નિયમનકારી પગલાંની પણ જાહેરાત કરી હતી. ભૌગોલિક-રાજકીય અને વૈશ્વિક આર્થિક અનિશ્ચિતતાઓને કારણે રૂપિયામાં સતત ઘટાડાના વલણ વચ્ચે આ પગલું લેવામાં આવ્યું છે. શુક્રવારે સ્થાનિક ચલણ યુએસ ડોલર સામે 96.71 ના સ્તરે બંધ થયું હતું.
આ વિશેષ સુવિધા ત્રણ ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ (OMCs) માટે જાહેર કરવામાં આવી છે: ઈન્ડિયન ઓઈલ કોર્પોરેશન લિમિટેડ (IOCL), હિન્દુસ્તાન પેટ્રોલિયમ કોર્પોરેશન લિમિટેડ (HPCL) અને ભારત પેટ્રોલિયમ કોર્પોરેશન લિમિટેડ (BPCL). આ સુવિધા હેઠળ, મધ્યસ્થ બેંક નિયુક્ત બેંકો દ્વારા આ જાહેર ક્ષેત્રની OMCs ને યુએસ ડોલર વેચશે. આ વ્યવસ્થા 12 ઓક્ટોબર, 2026 (સોમવાર) થી અમલમાં આવશે અને આગામી આદેશો સુધી ચાલુ રહેશે. RBI એ વિદેશી મુદ્રા બજારમાં સટકાખોરીને રોકવા અને રૂપિયાને સ્થિર કરવા માટે નિયમનકારી પગલાં પણ અમલમાં મૂક્યા છે; ખાસ કરીને, ગ્રાહક દ્વારા વિદેશી ચલણના ડેરિવેટિવ કોન્ટ્રાક્ટને રદ કર્યા પછી બેંકો તેને ફરીથી બુક કરવાની મંજૂરી આપશે નહીં.
રૂપિયા પરનું દબાણ હળવું થઈ શકે છે
ભારતની કુલ આયાતમાં ક્રૂડ ઓઈલનો હિસ્સો લગભગ 25 ટકા છે. સમર્પિત સુવિધા દ્વારા ઓઈલ કંપનીઓની દૈનિક ડોલરની જરૂરિયાતો પૂરી કરવાથી સ્પોટ માર્કેટમાંથી અમુક માંગ અન્યત્ર વળી શકે છે, જોકે આ માટેના ડોલર RBI ના ફોરેક્સ રિઝર્વમાંથી લેવામાં આવશે. ખાનગી બેંકના ટ્રેઝરી હેડે નોંધ્યું હતું કે આ પગલું સ્પોટ માર્કેટ પરનું દબાણ ઘટાડી શકે છે, જ્યારે ડેરિવેટિવ્ઝ પરના નિયંત્રણોને કારણે ફોરવર્ડ પ્રીમિયમમાં ઘટાડો થઈ શકે છે. ટ્રેઝરી હેડે ઉમેર્યું હતું કે સમર્પિત તેલ વિન્ડો સ્પોટ માર્કેટ દબાણને કંઈક અંશે હળવું કરશે, કારણ કે ભારતની કુલ આયાતમાં ક્રૂડ ઓઇલનો હિસ્સો આશરે 25 ટકા છે.
ડેરિવેટિવ ટ્રાન્ઝેક્શન પરના નિયંત્રણો નજીકના ગાળામાં ફોરવર્ડ પ્રીમિયમ પર દબાણ પણ ઘટાડી શકે છે. વાસ્તવિક અંતર્ગત એક્સપોઝર દ્વારા સમર્થિત ન હોય તેવા વ્યવહારો પર ઓછી મર્યાદા મુખ્યત્વે વાસ્તવિક વ્યવહારો સાથે સંબંધિત ન હોય તેવી સ્થિતિઓને અસર કરશે; વાસ્તવિક ચુકવણી જવાબદારીઓ સામે હેજિંગ કરતા આયાતકારો મોટાભાગે અપ્રભાવિત રહેવા જોઈએ.
નિષ્ણાતો શું કહે છે
ટ્રેઝરી હેડે જણાવ્યું હતું કે આ પગલાં નજીકના ગાળામાં સ્પોટ રૂપિયા અને ફોરવર્ડ પ્રીમિયમ બંનેને રાહત આપી શકે છે, જોકે મૂળભૂત દબાણ ચાલુ રહેશે. ભારતનું ચુકવણી સંતુલન નબળું રહે છે, ડોલર મજબૂત છે, અને વૈશ્વિક બોન્ડ યીલ્ડ ઊંચી છે – એક સંયોજન જે તેલના ચોખ્ખા આયાતકાર એવા ઉભરતા બજાર માટે પ્રતિકૂળ છે. તેમણે એ પણ નોંધ્યું હતું કે મધ્યમ ગાળામાં રૂપિયાના અવમૂલ્યનનું જોખમ રહેલું છે.
HDFC સિક્યોરિટીઝના સંશોધન વિશ્લેષક દિલીપ પરમારે જણાવ્યું હતું કે આ પગલાંનો ઉદ્દેશ્ય અસ્થિરતા અને સટ્ટાકીય સ્થિતિઓને કાબુમાં લેવાનો છે. પરમારે મનીકંટ્રોલને જણાવ્યું હતું કે આરબીઆઈ અતિશય અસ્થિરતા અને સટ્ટાબાજી પર લગામ લગાવવાનો પ્રયાસ કરે છે, જ્યારે સમર્પિત ડોલર વિન્ડો તેલ કંપનીઓની માંગનો એક ભાગ સ્પોટ માર્કેટથી દૂર ખસેડશે. આ પગલાં રૂપિયાને ટેકો આપશે, જોકે બેંકો વધારાના હેજિંગ ખર્ચ તેમના ગ્રાહકો પર પસાર કરી શકે છે.