dandruff: ઋતુ બદલાવાની સાથે માથાની ચામડીમાં ખંજવાળ અને ખોડો કેમ વધે છે? નિષ્ણાત પાસેથી જાણો

dandruff: કેટલાક લોકો માટે, ઋતુ બદલાવાની સાથે વાળ અને ત્વચાની સમસ્યાઓ વધુ પરેશાન કરનારી બની જાય છે. માથાની ચામડીમાં ખંજવાળ અને ખોડો વધવા લાગે છે. આ પાછળના કારણો શું હોઈ શકે? ચાલો નિષ્ણાત પાસેથી જાણીએ… શું હવામાન માથાની ચામડીમાં ખંજવાળ, બળતરા અને વાળ ખરવામાં કોઈ ભૂમિકા ભજવે છે? ઉત્તર ભારત સહિત દેશના મોટાભાગના વિસ્તારોમાં હવામાન બદલાઈ રહ્યું છે. ૬ નવેમ્બરે દિવાળી આવી રહી છે, ત્યારે હવામાં થોડી ઠંડક અનુભવવા લાગી છે. અહીં, આપણે ઋતુ પરિવર્તન અને માથાની ચામડીમાં ખંજવાળ કે બળતરાની સમસ્યાઓ વચ્ચેના સંબંધ વિશે જાણીશું. આવું હવામાં ભેજની અછત અથવા વધુ પડતા સૂકાપણાને કારણે થઈ શકે છે. સંશોધન સૂચવે છે કે માથાની ચામડીમાં ખંજવાળ કે બળતરાનું મુખ્ય કારણ ખોડો અથવા વધુ પડતું સીબમ (તેલ) ઉત્પન્ન થવું હોઈ શકે છે.

વાળના સ્વાસ્થ્ય અને પાચનતંત્ર વચ્ચેનો સંબંધ
શું તમે જાણો છો કે આપણા પાચનતંત્રને આપણા વાળના સ્વાસ્થ્ય સાથે ઊંડો સંબંધ છે? ડૉ. બુશરા અઝીઝ (BAMS અને ટ્રાયકોલોજિસ્ટ, ‘ટ્રાયા’ (Traya) ખાતે સલાહકાર) જણાવે છે કે ઘણા લોકો યોગ્ય શેમ્પૂ, તેલ અને વાળના વિકાસ માટેના ઉત્પાદનોનો ઉપયોગ કરવા છતાં વાળ ખરવાની સમસ્યાથી પીડાતા રહે છે. ઘણીવાર, આ સમસ્યાનું મૂળ કારણ માથાની ચામડીમાં નહીં, પરંતુ પાચનતંત્ર (gut) માં હોય છે.

પાચનતંત્ર ખોરાકનું વિઘટન કરે છે, પોષક તત્વોનું શોષણ કરે છે અને આંતરડાના માઇક્રોબાયોમ (લાભદાયી બેક્ટેરિયા) નું સંતુલન જાળવી રાખે છે. જ્યારે આ પ્રક્રિયાઓમાં ખલેલ પહોંચે છે, ત્યારે તે પરોક્ષ રીતે વાળના વિકાસને અસર કરી શકે છે, જેના પરિણામે વાળ વધુ ખરી શકે છે અથવા માથાની ચામડીમાં ખંજવાળ અને બળતરા જેવી સમસ્યાઓ થઈ શકે છે.

વાળના સ્વાસ્થ્ય માટે શું જરૂરી છે?
વાળના સ્વસ્થ વિકાસ માટે, શરીરને પ્રોટીન, આયર્ન, ઝીંક, વિટામિન D, વિટામિન B12 અને ફોલેટની જરૂર હોય છે—આ તમામ તત્વોનું શોષણ શરીર દ્વારા આંતરડા મારફતે થાય છે. સીલિયાક ડિસીઝ (celiac disease), ઇન્ફ્લેમેટરી બોવેલ ડિસીઝ (inflammatory bowel disease) અને પાચન સંબંધિત અન્ય સમસ્યાઓ શરીરમાં પોષક તત્વોની ઉણપ પેદા કરી શકે છે. આના કારણે વાળ પાતળા થઈ શકે છે અથવા વાળ ખરવાનું પ્રમાણ વધી શકે છે.

વાળના મૂળ (hair follicles) ખૂબ જ સક્રિય હોય છે અને તેમને સતત ઊર્જા અને પોષક તત્વોના પુરવઠાની જરૂર હોય છે. પ્રોટીન, આયર્ન અથવા અન્ય આવશ્યક પોષક તત્વોની અછત વાળના વિકાસના ચક્રને ખોરવી શકે છે. કેટલાક વ્યક્તિઓમાં, આના પરિણામે ટેલોજન એફ્લુવિયમ નામની સ્થિતિ થઈ શકે છે, જ્યાં વાળ સામાન્ય કરતાં વધુ ખરી જાય છે. આ પોષણની ઉણપને ઓળખવા અને તેને દૂર કરવાથી વાળના સ્વાસ્થ્યમાં સુધારો થઈ શકે છે.

વાળના સ્વાસ્થ્ય માટે શું ખાવું
પ્રોટીન, ફળો, શાકભાજી, આખા અનાજ અને સ્વસ્થ ચરબીથી ભરપૂર સંતુલિત આહાર પાચન અને વાળના સ્વાસ્થ્ય બંને માટે ફાયદાકારક છે. સારી રીતે હાઇડ્રેટેડ રહેવું, શારીરિક રીતે સક્રિય રહેવું, પૂરતી ઊંઘ લેવી અને કોઈપણ પાચન સમસ્યાઓ માટે યોગ્ય સારવાર લેવી પણ મદદરૂપ થઈ શકે છે.