heart: નાના બીજ ધરાવતું આ ફળ હૃદય માટે અત્યંત ફાયદાકારક છે; અભ્યાસ દર્શાવે છે કે તેનાથી હૃદયની કાર્યક્ષમતામાં 80% સુધીનો સુધારો થઈ શકે છે

heart: દાડમ સ્વાસ્થ્ય માટે ફાયદાકારક માનવામાં આવે છે, પરંતુ તેમાંથી મળતા એક વિશિષ્ટ સંયોજન (કમ્પાઉન્ડ) પરના તાજેતરના સંશોધને હૃદયરોગની સારવાર માટે નવી આશાઓ જગાવી છે. તેમાં હૃદયની કાર્યક્ષમતામાં 80% સુધીનો સુધારો જોવા મળ્યો હતો. સ્વાસ્થ્યની વાત આવે ત્યારે આહારમાં ફળોનો સમાવેશ કરવાની હંમેશા સલાહ આપવામાં આવે છે. જોકે દરેક ફળના પોતાના આગવા ગુણધર્મો હોય છે, તેમ છતાં દાડમને વિશેષરૂપે ફાયદાકારક માનવામાં આવે છે. હવે, દાડમ સાથે સંકળાયેલા એક વિશિષ્ટ સંયોજન પરના નવા સંશોધને હૃદયરોગની સારવાર માટે આશા જગાડી છે. વૈજ્ઞાનિકોના મતે, દાડમ, અખરોટ અને અન્ય કેટલાક ફળોના સેવનથી શરીરમાં ‘યુરોલિથિન એ’ (Urolithin A) નામનો પદાર્થ ઉત્પન્ન થાય છે.

આ સંશોધન કિંગ્સ કોલેજ લંડનના વૈજ્ઞાનિકો દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું. તે હૃદયની એક એવી સ્થિતિ પર કેન્દ્રિત હતું જેમાં હૃદય નબળાઈને કારણે લોહી પંપ તો કરે છે, પરંતુ ધબક્યા પછી યોગ્ય રીતે આરામની સ્થિતિમાં (રિલેક્સ) આવી શકતું નથી. અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યું કે આ સંયોજનને કારણે હૃદયની કાર્યક્ષમતામાં 80% સુધારો થયો છે. જોકે, આ સુધારો અત્યાર સુધી મનુષ્યોને બદલે પ્રાણીઓ પરના પ્રયોગોમાં જોવા મળ્યો છે.

હૃદયની આ સમસ્યા ચોક્કસપણે શું છે?
આપણું હૃદય સતત ધબકતું રહે છે. દરેક ધબકારા પછી, લોહીથી ફરી ભરાવા માટે હૃદયને થોડા સમય માટે આરામની જરૂર હોય છે. જોકે, આ સ્થિતિમાં હૃદયના સ્નાયુઓ સખત થઈ જાય છે અને પૂરતી રીતે આરામ કરી શકતા નથી. પરિણામે, હૃદય પૂરતા પ્રમાણમાં લોહીથી ભરાઈ શકતું નથી. આની અસર શરીર પર પડી શકે છે; દર્દીઓને ઝડપથી થાક લાગવો, શ્વાસ લેવામાં તકલીફ થવી અને રોજિંદા કાર્યો કે કસરત કરવામાં મુશ્કેલી અનુભવવી જેવી સમસ્યાઓ થઈ શકે છે.

‘યુરોલિથિન એ’ કેવી રીતે કામ કરે છે? વૈજ્ઞાનિકોએ આ સમસ્યાને સમજવા અને સંભવિત સારવાર શોધવા માટે ‘યુરોલિથિન એ’ પર પ્રયોગો કર્યા. વૈજ્ઞાનિકોના જણાવ્યા અનુસાર, અમુક ચોક્કસ ખોરાક લીધા પછી શરીરમાં ‘યુરોલિથિન એ’ ઉત્પન્ન થાય છે; દાડમ, અખરોટ અને અમુક પ્રકારની બેરી (berries) તેના સ્ત્રોત બની શકે છે. સંશોધનમાં જાણવા મળ્યું કે આ પદાર્થ હૃદય અને રક્તવાહિનીઓમાં જોવા મળતા એક વિશિષ્ટ પ્રોટીનને સક્રિય કરે છે. આ પ્રોટીન હૃદયના સ્નાયુઓને યોગ્ય રીતે આરામ કરવામાં મદદ કરે છે.

80 ટકા સુધીનો સુધારો જોવા મળ્યો
પ્રાણીઓ પર કરવામાં આવેલા પ્રયોગોમાં, આ પદાર્થના ઉપયોગથી હૃદયની કાર્યક્ષમતાને લગતા અમુક માપદંડોમાં 80 ટકા સુધીનો સુધારો જોવા મળ્યો હતો. આ ઉપરાંત, હૃદયના પેશીઓમાં હાનિકારક ડાઘ (scarring) પડવાની પ્રક્રિયામાં ઘટાડો થયો હતો તેમજ હૃદયના સ્નાયુઓની અતિશય જાડાઈમાં પણ ઘટાડો નોંધાયો હતો. સંશોધકોએ તેમના પ્રયોગો માત્ર પ્રાણીઓ પૂરતા સીમિત રાખ્યા ન હતા; તેમણે પ્રયોગશાળામાં માનવ કોષોમાંથી વિકસાવવામાં આવેલી હૃદયની પેશીઓ પર પણ આ પદાર્થનું પરીક્ષણ કર્યું હતું.