iran: યમનમાં હુથી બળવાખોરો અને ઈરાન દ્વારા કરવામાં આવતા હુમલાઓમાં અમેરિકન વાયુસેનાના વિમાનો અને ડ્રોનને વારંવાર નુકસાન થઈ રહ્યું છે. આ બાબતે અમેરિકાની વૈશ્વિક વિશ્વસનીયતા અંગે પ્રશ્નો ઊભા કર્યા છે. વિશ્વની સૌથી શક્તિશાળી વાયુસેના ગણાતી અમેરિકન સેનાના વિમાનો અને ડ્રોનને મળેલી વારંવારની નિષ્ફળતાઓએ વૈશ્વિક સંરક્ષણ સમુદાયમાં તેના શસ્ત્રોની પ્રતિષ્ઠા પર ગંભીર શંકા ઊભી કરી છે. યમનમાં હુથી બળવાખોરોએ સ્થાનિક રીતે બનાવેલી મિસાઇલનો ઉપયોગ કરીને અમેરિકન F-15 વિમાનને તોડી પાડ્યું હોવાના દાવાએ આ ચર્ચાને વધુ વેગ આપ્યો છે.
આખી વાત શું છે?
૨૮ ફેબ્રુઆરી, ૨૦૨૬ના રોજ શરૂ થયેલા ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચેના સંઘર્ષ દરમિયાન (જે હવે લગભગ ૨૦૩ દિવસ અથવા સાત મહિનાથી ચાલી રહ્યો છે), અમેરિકન વાયુસેનાને ભારે નુકસાન વેઠવું પડ્યું છે. જોકે જૂનમાં એક સમજૂતી થઈ હતી, પરંતુ જુલાઈમાં ફરીથી દુશ્મનાવટ શરૂ થઈ ગઈ અને હોરમૂઝની સામુદ્રધુની (Strait of Hormuz) આસપાસ તણાવ અને હુમલાઓ ચાલુ છે. વિડંબના એ છે કે, જે દેશે એક સમયે અન્યની સૈન્ય ક્ષમતાઓ પર સવાલ ઉઠાવ્યા હતા, તે દેશ હવે યુદ્ધના મેદાનમાં પોતાના જ આધુનિક વિમાનો અને ડ્રોનને વારંવાર તોડી પાડવામાં આવતા જોઈ રહ્યો છે.
પેન્ટાગોનના અહેવાલના ચોંકાવનારા આંકડા
પેન્ટાગોનના ઈન્સ્પેક્ટર જનરલ અને અન્ય સંરક્ષણ સૂત્રોના અહેવાલો અનુસાર, આ સંઘર્ષમાં અમેરિકાએ ડઝનબંધ વિમાનો અને ડ્રોન ગુમાવ્યા છે:
MQ-9 રીપર ડ્રોન: આ અત્યાધુનિક ડ્રોનને સૌથી વધુ નુકસાન થયું છે. જૂન સુધીમાં લગભગ ૩૦ ડ્રોન નાશ પામ્યા હતા; ઓગસ્ટ સુધીમાં આ આંકડો વધીને ૪૫ થયો અને સપ્ટેમ્બરમાં પણ આ સિલસિલો ચાલુ રહ્યો છે.
F-15E સ્ટ્રાઈક ઈગલ: કુલ ચાર વિમાનો નાશ પામ્યા છે (ત્રણ કુવૈતમાં ‘ફ્રેન્ડલી ફાયર’ એટલે કે પોતાની જ સેનાની ભૂલને કારણે, અને એક ઈરાન ઉપર તોડી પાડવામાં આવ્યું). સપ્ટેમ્બરમાં અન્ય વિમાનોને પણ નુકસાન થયાના અહેવાલો છે. અન્ય વિમાનો અને હેલિકોપ્ટર: તેમાં F-35A (ઓછામાં ઓછું એક ક્ષતિગ્રસ્ત), A-10 (એક ગંભીર રીતે ક્ષતિગ્રસ્ત) અને KC-135 ટેન્કર (ઈરાની હુમલા અથવા અકસ્માતોને કારણે જમીન પર સાત વિમાનોને નુકસાન અથવા વિનાશ) નો સમાવેશ થાય છે. આ ઉપરાંત, AH-64 અને MH-60 જેવા વિવિધ હેલિકોપ્ટર તેમજ E-3 AWACS પણ પ્રભાવિત થયા છે.
શું અમેરિકન ટેક્નોલોજી નબળી પડી રહી છે? આમાંના ઘણા નુકસાન ‘ફ્રેન્ડલી ફાયર’ (પોતાના જ પક્ષના દળો દ્વારા થતો હુમલો), તકનીકી ખામીઓ અથવા જમીન-આધારિત હુમલાઓનું પરિણામ છે. જોકે, એ પણ એક કઠોર વાસ્તવિકતા છે કે આધુનિક યુદ્ધક્ષેત્ર બદલાઈ રહ્યું છે. ઓછા ખર્ચવાળા, નાના ડ્રોન અને પ્રમાણમાં સસ્તા એર-ડિફેન્સ હથિયારો હવે કરોડો ડોલરના અમેરિકન લશ્કરી સાધનો માટે મોટી સમસ્યા બની ગયા છે.