pakistan: અમેરિકન કંપની પાકિસ્તાનને જોખમી ડ્રોન ટેક્નોલોજી પૂરી પાડશે: પાકિસ્તાની સેના સાથે કરાર; ટ્રમ્પ સાથે શું સંબંધ છે?

pakistan: પાકિસ્તાન પોતાની ડ્રોન ક્ષમતાઓ વધારવાના પ્રયાસો કરી રહ્યું છે ત્યારે અમેરિકન સંરક્ષણ કંપની ‘પાવરવ્સ’ (Powervs) સાથેના તેના કરારે સૌનું ધ્યાન ખેંચ્યું છે. ૧૬ સપ્ટેમ્બરના રોજ, પાવરવ્સે પાકિસ્તાની સેના સાથે એક સમજૂતી કરાર (MoU) પર હસ્તાક્ષર કર્યા, જેમાં માનવરહિત હવાઈ પ્રણાલીઓ (unmanned aerial systems) માટેના પ્રારંભિક ઓર્ડરનો સમાવેશ થાય છે. આ કંપની યુક્રેનમાં વિકસિત ડ્રોન ટેક્નોલોજી પર કામ કરે છે; પરિણામે, પાકિસ્તાનને આ ટેક્નોલોજી મળવાના સમાચારથી પ્રાદેશિક સુરક્ષા અંગે પ્રશ્નો ઊભા થયા છે. ભારત માટે આ ઘટનાક્રમ વિશેષ મહત્વ ધરાવે છે, કારણ કે પાવરવ્સે અગાઉ ભારતીય કંપની ‘પારસ ડિફેન્સ’ (Paras Defence) સાથે ડ્રોન ટેક્નોલોજી અંગે કરાર કર્યો હતો.

ગયા વર્ષે ઓક્ટોબરમાં કામગીરી શરૂ કર્યાના થોડા સમય બાદ જ, પાવરવ્સે ત્રણ નાની કંપનીઓનું અધિગ્રહણ કર્યું અને ત્યારબાદ માનવરહિત હવાઈ તથા દરિયાઈ પ્રણાલીઓનું ઉત્પાદન શરૂ કર્યું. કંપનીએ યુક્રેનમાં વિકસિત સ્વાયત્ત સંરક્ષણ પ્રણાલીઓના વ્યાપારીકરણ માટે ‘G1 એક્સપ્લોરેશન’ (G1 Exploration) સાથે ભાગીદારી કરી. G1 પાસે યુક્રેનિયન કંપનીઓના સાત સંપૂર્ણ વિકસિત ડ્રોન મોડલ્સના બૌદ્ધિક સંપદા અધિકારો (IPR) છે. ‘ગાર્ડિયન’ (Guardian) ડ્રોન ઈન્ટરસેપ્ટર શ્રેણી પણ આ સહયોગ દ્વારા જ વિકસાવવામાં આવી હતી. જોકે પાવરવ્સે પાકિસ્તાન સાથેના પ્રારંભિક ઓર્ડરની પુષ્ટિ કરી છે, પરંતુ ચોક્કસ ટેક્નોલોજી અને ખર્ચ અંગેની વિગતો જાહેર કરવામાં આવી નથી.

પાકિસ્તાનને શું મળશે અને યુક્રેનિયન ટેક્નોલોજી શા માટે મહત્વપૂર્ણ છે?
પાવરવ્સના સહ-સ્થાપક બ્રેટ વેલિકોવિચના જણાવ્યા અનુસાર, પાકિસ્તાન માટેનો પ્રારંભિક ઓર્ડર માનવરહિત હવાઈ પ્રણાલીઓની શ્રેણીમાં આવે છે, જોકે તેની ચોક્કસ વિગતો ગુપ્ત રાખવામાં આવી છે. કંપની પાકિસ્તાનમાં સંયુક્ત તકનીકી ભાગીદારી અને ઉત્પાદન વ્યવસ્થા સ્થાપવાની પણ યોજના ધરાવે છે. પાકિસ્તાનનું સંરક્ષણ ક્ષેત્ર હાલમાં વિકાસના પ્રારંભિક તબક્કામાં છે અને પાવરવ્સના વડા એન્ડ્રુ ફોક્સે તેને અમેરિકન કંપનીઓ માટે સંભવિત બજાર તરીકે ઓળખાવ્યું છે. યુક્રેનિયન ટેક્નોલોજી સાથે કંપનીનું જોડાણ આ કરારના મહત્વમાં વધુ વધારો કરે છે.

પાવરવ્સ અને ભારત વચ્ચે અગાઉનો કરાર શું હતો? પાકિસ્તાન સાથેના કરાર પહેલાં, પાવરવ્સે ભારતમાં ‘પારસ ડિફેન્સ એન્ડ સ્પેસ ટેક્નોલોજીસ’ સાથે કરાર કર્યો હતો. જૂનમાં થયેલા કરાર હેઠળ, પારસ ડિફેન્સને ભારતમાં પાવરવ્સની ‘ગાર્ડિયન-1’ (Guardian-1) ઈન્ટરસેપ્ટર સિસ્ટમનું ઉત્પાદન અને વ્યાપારીકરણ કરવા માટે વિશિષ્ટ લાયસન્સ આપવામાં આવ્યું હતું. આ સિસ્ટમ ડ્રોન જેવા હવાઈ જોખમોનો સામનો કરવા માટે બનાવવામાં આવી છે. ટૂંકમાં કહીએ તો, તે જ અમેરિકન કંપનીએ ભારત અને પાકિસ્તાન બંનેના સંરક્ષણ ક્ષેત્રો સાથે ડ્રોન ટેક્નોલોજીને લગતા કરારો વિવિધ સ્તરે કર્યા છે.

Powervs (પાવરવીએસ) ના સંરક્ષણ સોદા કેટલા મહત્વપૂર્ણ છે?
Powervs એ તાજેતરમાં યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં પણ સંરક્ષણ ક્ષેત્રના કેટલાક મોટા કરારો મેળવ્યા છે. તેમાં યુએસ એરફોર્સને ૩,૦૦૦ ઇન્ટરસેપ્ટર ડ્રોન પૂરા પાડવાનો ૯૦૦ મિલિયન ડોલરનો પ્રોજેક્ટ અને યુએસ સંરક્ષણ વિભાગને ૧,૫૦૦ FPV ડ્રોન, કંટ્રોલ કિટ્સ અને સ્પેરપાર્ટ્સ પૂરા પાડવાનો ૨.૫ મિલિયન ડોલરનો પ્રોજેક્ટ સામેલ છે. કંપનીએ મધ્ય પૂર્વમાં મહત્વપૂર્ણ તેલ અને ગેસ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર (માળખાગત સુવિધાઓ) ના રક્ષણ માટે ૨૨.૩ મિલિયન ડોલરનો કરાર પણ મેળવ્યો છે. કંપનીએ મુખ્ય સંરક્ષણ કોન્ટ્રાક્ટરોમાં પોતાની હાજરી વિસ્તારી છે. Powervs યુએસ પ્રમુખ ટ્રમ્પના પુત્રો, ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ જુનિયર અને એરિક ટ્રમ્પના રોકાણ સાથે સંકળાયેલી કંપની સાથે વિલીનીકરણનું આયોજન કરી રહી છે; જોકે, તેમને નિષ્ક્રિય રોકાણકારો તરીકે વર્ણવવામાં આવ્યા છે જેમની કંપનીની કામગીરીમાં કોઈ ભૂમિકા નથી.