SC: ‘સુધારાના નામે ધર્મના મૂળ ભાવના સાથે ચેડા ન કરી શકાય’: સુપ્રીમ કોર્ટનું મહત્વપૂર્ણ અવલોકન

SC: સબરીમાલા મંદિરમાં મહિલાઓના પ્રવેશ અને ધાર્મિક સ્વતંત્રતા સંબંધિત કેસોની સુનાવણી દરમિયાન, સુપ્રીમ કોર્ટે એક સુસંગત પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો. કોર્ટે પૂછ્યું કે ઉત્તર ભારતમાં રહેતો કોઈ અશ્રદ્ધાળુ વ્યક્તિ કયા આધાર પર સબરીમાલા મંદિરમાં પ્રવેશવાનો અધિકાર દાવો કરી શકે છે. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે સામાજિક સુધારાના નામે ધર્મના મૂળભૂત માળખાને નબળો પાડી શકાય નહીં.

કાર્યવાહી દરમિયાન, ન્યાયાધીશ બી.વી. નાગરત્નાએ અવલોકન કર્યું કે ભારતના સભ્યતા અને ધાર્મિક ઇતિહાસને અવગણવું અશક્ય છે. તેમણે નોંધ્યું કે બંધારણના અનુચ્છેદ 25 અને 26 પોતે આ ખૂબ જ ઐતિહાસિક અને સાંસ્કૃતિક પૃષ્ઠભૂમિ સામે વિકસિત થયા છે. કોર્ટના મતે, વર્તમાનને સમજવા માટે ભૂતકાળને અવગણી શકાય નહીં.

શ્રદ્ધા વિરુદ્ધ અધિકારો પર કોર્ટનું ધ્યાન

નવ ન્યાયાધીશોની બંધારણીય બેન્ચે જણાવ્યું હતું કે, મંદિર પ્રવેશના અધિકાર સંબંધિત કેસોમાં, એ નક્કી કરવું જરૂરી છે કે દાવેદાર ખરેખર ભક્ત છે કે નહીં. કોર્ટે સંકેત આપ્યો કે ધાર્મિક સ્થળોને લગતા મામલાઓમાં શ્રદ્ધાનું પાસું મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. સબરીમાલા સહિત વિવિધ ધાર્મિક સ્થળોએ મહિલાઓ સામે કથિત ભેદભાવના મુદ્દાને ઉઠાવતી અરજીઓની સુનાવણી દરમિયાન આ અવલોકન કરવામાં આવ્યું હતું. કોર્ટ હાલમાં આ મામલે ધાર્મિક સ્વતંત્રતા અને સમાનતાના અધિકાર વચ્ચે સંતુલન પર વિચાર-વિમર્શ કરી રહી છે.

ઇન્દિરા જયસિંહે પોતાની દલીલો રજૂ કરી

વરિષ્ઠ વકીલ ઇન્દિરા જયસિંહે દલીલ કરી હતી કે સબરીમાલા મંદિરમાં મહિલાઓના પ્રવેશ અંગે સુપ્રીમ કોર્ટનો અગાઉનો ચુકાદો અમલમાં છે અને તેના પર સ્ટે આપવામાં આવ્યો નથી. આમ છતાં, મહિલાઓ હજુ પણ મંદિરમાં પ્રવેશ મેળવી શકતી નથી – આ પરિસ્થિતિ રાજ્ય સરકાર તરફથી પૂરતા સહકારના અભાવને કારણે છે. તેમણે વધુમાં રજૂઆત કરી હતી કે ધર્મને વ્યાખ્યાયિત કરવાનું કોર્ટનું કામ નથી; તેના બદલે, તે નિર્ણય ધાર્મિક પરંપરાઓ અને માન્યતાઓના ક્ષેત્રમાં આવે છે. સુનાવણીમાં બંધારણને સંપૂર્ણપણે નવા દ્રષ્ટિકોણથી જોવું જોઈએ કે ઐતિહાસિક સંદર્ભોને ધ્યાનમાં રાખીને તેનું અર્થઘટન કરવું જોઈએ તે અંગે પણ ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. આ મુદ્દાએ વિરોધી પક્ષો વચ્ચે તીવ્ર ચર્ચા શરૂ કરી. તેમણે જણાવ્યું હતું કે 10 થી 50 વર્ષની વયની મહિલાઓને મંદિરમાં પ્રવેશવાથી રોકવા એ તેમના જીવનના મહત્વપૂર્ણ તબક્કા દરમિયાન તેમના અધિકારોથી વંચિત રાખવા સમાન છે. સુપ્રીમ કોર્ટના 2018ના ચુકાદાને ટાંકીને, જયસિંગે નોંધ્યું હતું કે ચુકાદામાં મહિલાઓના પ્રવેશ પરના પ્રતિબંધને ગેરબંધારણીય જાહેર કરવામાં આવ્યો હતો. આમ છતાં, આજે પણ મહિલાઓને મંદિરમાં પ્રવેશવામાં અવરોધોનો સામનો કરવો પડે છે.