elon musk: પોલેન્ડથી યુક્રેન સુધી… મસ્કના ‘સ્ટારલિંક’ (Starlink) પર વિવાદ—શું તેના પર ભરોસો કરી શકાય?

elon musk: યુક્રેનમાં લશ્કરી કામગીરી દરમિયાન ‘સ્ટારલિંક’ દ્વારા ઇન્ટરનેટની ગતિ ધીમી કરી દેવામાં આવતા મોટો વિવાદ સર્જાયો છે. યુક્રેન અને પોલેન્ડ બંનેએ એલોન મસ્ક અને તેમની કંપની સામે ગંભીર આક્ષેપો કર્યા છે. થોડા સમય પહેલા, એલોન મસ્કે ભારતમાં સેટેલાઇટ ઇન્ટરનેટ સેવાઓ શરૂ કરવાના મુદ્દે ભારત સરકાર અને રિલાયન્સ ગ્રુપ પર ગંભીર આરોપો લગાવીને ભારે હલચલ મચાવી હતી. હવે, મસ્ક અને તેમની કંપની પોતે જ એક મુશ્કેલ પરિસ્થિતિમાં ફસાયા છે. યુક્રેન અને પોલેન્ડે તેમની સામે ગંભીર આરોપો મૂક્યા છે; ખાસ કરીને, યુક્રેનની લશ્કરી કામગીરી દરમિયાન સ્ટારલિંક દ્વારા ઇન્ટરનેટની ગતિ ઘટાડી દેવાના નિર્ણયે મોટો વિવાદ ઊભો કર્યો છે. આ ઉપરાંત, પોલેન્ડના નાયબ વડા પ્રધાને ‘X’ (અગાઉનું ટ્વિટર) પર એક પોસ્ટમાં મસ્ક પર એવો પણ આરોપ લગાવ્યો છે કે તેઓ પોતાના ઉત્પાદનોનો ઉપયોગ રાજકીય દાવપેચ માટે કરી રહ્યા છે.

યુક્રેનના અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, ૧૩-૧૪ ઓક્ટોબરની રાત્રે, જ્યારે યુક્રેનનું સૈન્ય કેટલીક કવાયતો કરી રહ્યું હતું, ત્યારે સ્ટારલિંકે અચાનક ઇન્ટરનેટની ગતિ ઘટાડી દીધી હતી. યુક્રેનના રાષ્ટ્રપતિ વોલોડીમિર ઝેલેન્સ્કીના સલાહકાર સેર્ગી બેસ્ક્રેસ્ટનોવે જણાવ્યું હતું કે, આ ફેરફાર કોઈ પણ પૂર્વ સૂચના આપ્યા વિના કરવામાં આવ્યો હતો. આ પગલાની અસર મધ્યમ-અંતરના એટેક ડ્રોન, ઇન્ટરસેપ્ટર્સ, લશ્કરી લોજિસ્ટિક્સ અને દેખરેખ (સર્વેલન્સ) પ્રવૃત્તિઓ સાથે સંકળાયેલા કામગીરી પર પડી હતી.

આ પ્રતિબંધો પાછળનું કારણ શું હતું?
યુક્રેનમાં એવી અટકળો ચાલી રહી છે કે આ પ્રતિબંધો કદાચ યુએસ પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના વહીવટીતંત્ર દ્વારા કિવ (યુક્રેન) પર નાખવામાં આવેલા દબાણ સાથે જોડાયેલા હોઈ શકે છે—ખાસ કરીને રશિયાના તેલ માળખાકીય માળખા (oil infrastructure) પર યુક્રેનના હુમલા રોકવાની માંગના સંદર્ભમાં. આ પરિસ્થિતિના જવાબમાં, એલોન મસ્કે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ‘સ્ટારલિંક’ (Starlink) અને ‘સ્ટારશીલ્ડ’ (Starshield) ને એક સમાન સેવા તરીકે ન જોવી જોઈએ. જ્યાં સ્ટારલિંકનો ઉપયોગ સામાન્ય રીતે ઇન્ટરનેટ એક્સેસ માટે થાય છે, ત્યાં ‘સ્ટારશીલ્ડ’ એ લશ્કરી અને સુરક્ષા-કેન્દ્રિત સિસ્ટમ છે, જેને ખાસ કરીને યુએસ સરકારની જરૂરિયાતો પૂરી કરવા માટે વિકસાવવામાં આવી છે. મસ્કના જણાવ્યા અનુસાર, ‘સ્ટારશીલ્ડ’ના ઉપયોગ પર યુએસ સરકારનું નિયંત્રણ છે અને તેના ઉપયોગ કે સંચાલન અંગેના નિર્ણયો યુએસ સૈન્ય દ્વારા લેવામાં આવે છે. તેમણે આ નિયંત્રણની જવાબદારી યુએસ પ્રમુખ પર મૂકી છે. જોકે, યુ.એસ. વહીવટીતંત્રે આ ઘટનાઓ અંગે હજુ સુધી કોઈ સ્પષ્ટ જાહેર નિવેદન આપ્યું નથી, જેના કારણે એ અસ્પષ્ટ છે કે પ્રતિબંધો લાદવાનો નિર્ણય કોણે લીધો અને કયા સંજોગોમાં લીધો.

પોલેન્ડ દ્વારા એલોન મસ્ક પર ટીકા

પોલેન્ડના નાયબ વડા પ્રધાન અને વિદેશ પ્રધાન રાડોસ્લાવ સિકોર્સ્કીએ પણ આ ઘટનાક્રમ અંગે એલોન મસ્કની ટીકા કરી છે. સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘X’ પર મસ્કને સંબોધતા, સિકોર્સ્કીએ પ્રશ્ન કર્યો કે શું તેઓ ફરી એકવાર રાજકારણમાં સામેલ થવા માટે પોતાના ઉત્પાદનોનો ઉપયોગ કરી રહ્યા છે. તેમણે નોંધ્યું કે યુરોપમાં મસ્કના ગ્રાહકો આ પરિસ્થિતિ પર નજીકથી નજર રાખી રહ્યા છે.

પોલેન્ડ યુક્રેન માટે ‘સ્ટારલિંક’ (Starlink) સબ્સ્ક્રિપ્શનનો ખર્ચ ઉઠાવી રહ્યું છે. આ સંદર્ભમાં, પોલેન્ડના વિદેશ પ્રધાનની ટિપ્પણી એક વ્યાપક ચિંતા તરફ નિર્દેશ કરે છે: જો કોઈ દેશનું લશ્કરી સંચાર નેટવર્ક વિદેશી કંપની પર નિર્ભર હોય, તો યુદ્ધના સમયમાં તે કંપની પર કેટલો ભરોસો કરી શકાય? વધુમાં, આ પ્રશ્ન પણ ઊભો થાય છે કે શું સેવાની શરતોમાં અચાનક કરવામાં આવતા ફેરફારો કોઈ દેશની સુરક્ષા માટે જોખમ ઊભું કરી શકે છે?