SpaceX સ્ટારશિપ: ભ્રમણકક્ષા સુધીની પ્રથમ ઉડાન સફળ, સ્ટારલિંક ઉપગ્રહો તૈનાત; સુરક્ષાના કારણોસર ઉડાનનો સમયગાળો ઘટાડાયો

SpaceXના વિશાળકાય સ્ટારશિપ અવકાશયાનની પ્રથમ ભ્રમણકક્ષાની ઉડાન સોમવારે (અમેરિકન સમય મુજબ) સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ થઈ. તેણે અદ્યતન સ્ટારલિંક ઉપગ્રહોને ભ્રમણકક્ષામાં સ્થાપિત કર્યા. જોકે, સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા માટે ઉડાનનો સમયગાળો ઘટાડવામાં આવ્યો હતો. ટેક્સાસથી લોન્ચ થયાના ત્રણ કલાક બાદ, અબજોપતિ ઉદ્યોગસાહસિક એલન મસ્કની કંપનીનું આ અવકાશયાન પેસિફિક મહાસાગર ઉપર વાતાવરણમાં પાછું ફર્યું અને હવાઈની ઉત્તરે ઉતરાણ કર્યું. કંપનીએ પૃથ્વીની છ સંપૂર્ણ પ્રદક્ષિણાઓ સાથે ૧૦ કલાકની ઉડાનનું લક્ષ્ય રાખ્યું હતું. આ મિશનનો ઉદ્દેશ્ય NASAના આર્ટેમિસ ચંદ્ર કાર્યક્રમ માટે SpaceXની સજ્જતા દર્શાવવાનો હતો.

ઉડાન દરમિયાન શું થયું?
કંપની દ્વારા જાહેર કરાયેલા નિવેદન મુજબ, ઉતરાણ સમયે સ્ટારશિપ એક તરફ નમી ગયું અને તેમાં આગ લાગી ગઈ, જેનાથી મિશનનો નાટ્યાત્મક અંત આવ્યો. વાસ્તવમાં, અવકાશયાન ભ્રમણકક્ષા સુધી પહોંચે તે પહેલાં જ એક એન્જિન અકાળે બંધ થઈ ગયું હતું. જોકે, બાકીની સિસ્ટમ્સ યોગ્ય રીતે કામ કરી રહી હોવાનું જણાતાં, ફ્લાઇટ કંટ્રોલર્સે મૂળ યોજના મુજબ આગળ વધવાનો નિર્ણય લીધો. તે પછી તરત જ, મિશન કંટ્રોલે જાહેરાત કરી કે સ્ટારશિપ સફળતાપૂર્વક ભ્રમણકક્ષામાં પહોંચી ગયું છે. વૈજ્ઞાનિકોએ તાળીઓ પાડી અને એકબીજાને અભિનંદન આપ્યા. NASAના વહીવટકર્તા જેરેડ આઇઝેકમેને ભ્રમણકક્ષા સુધી પહોંચવા બદલ SpaceXને અભિનંદન આપ્યા અને મિશનનું સંચાલન જે સુરક્ષિત, જવાબદાર અને પ્રેરણાદાયી રીતે કરવામાં આવ્યું હતું તેની પ્રશંસા કરી. મસ્કના વિશાળ રોકેટમાં ૨૬ અત્યાધુનિક સ્ટારલિંક ઉપગ્રહો લઈ જવામાં આવ્યા હતા. આ ઉપગ્રહો પહેલેથી જ ઇન્ટરનેટ સેવાઓ પૂરી પાડતા ૧૧,૦૦૦ જૂના મોડેલો સાથે જોડાયા. અવકાશયાનમાંથી ઉપગ્રહોને એક પછી એક તૈનાત કરવામાં આવ્યા હતા.

સ્ટારશિપની ઉડાન શા માટે ટૂંકાવવામાં આવી? ઉડાન ટૂંકાવવાનો નિર્ણય ઉપગ્રહો તૈનાત થયાના તરત બાદ લેવામાં આવ્યો હતો. SpaceXએ કલાકો પછી ઓનલાઇન અપડેટ દ્વારા આની જાહેરાત કરી હતી. શરૂઆતના એન્જિનની સમસ્યાને કારણે અત્યંત સાવચેતીના ભાગરૂપે આ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો હતો. છેલ્લા ત્રણ વર્ષમાં ટેક્સાસના દક્ષિણ છેડેથી સ્ટારશિપના સંપૂર્ણ લોન્ચિંગનો આ ૧૪મો પ્રયાસ હતો. અગાઉની પરીક્ષણ ઉડાન હિંદ મહાસાગરથી આગળ વધી શકી ન હતી; તે ઘણીવાર આગમાં નાશ પામતી હતી. આ વખતે, SpaceX નો ઈરાદો પૃથ્વીની આસપાસ ૨૭૫ કિલોમીટરની ઊંચાઈએ ભ્રમણ કરવાનો હતો—માત્ર એક વાર નહીં, પરંતુ લગભગ ૧૦ કલાકના સમયગાળામાં છ વખત—અને ત્યારબાદ ચિલી નજીક પેસિફિક મહાસાગરમાં ઉતરાણ કરવાનું હતું. સ્ટારશિપ સફળતાપૂર્વક ભ્રમણકક્ષામાં પહોંચ્યું હતું અને ૨૮,૦૦૦ કિલોમીટર પ્રતિ કલાકની ઝડપે ગતિ કરી રહ્યું હતું. જોકે, ફ્લાઇટ કંટ્રોલર્સે સુરક્ષાને પ્રાથમિકતા આપી અને માત્ર થોડા જ ચક્કર (ઓર્બિટ) પૂર્ણ કર્યા પછી અવકાશયાનને નિર્ધારિત સમય કરતાં થોડા કલાકો વહેલું પાછું લાવવાનો નિર્ણય લીધો.

સ્ટારશિપને ફરીથી વાપરી શકાય તેવું કેવી રીતે બનાવવામાં આવશે?
લોન્ચિંગમાં સામેલ વૈજ્ઞાનિકોના જણાવ્યા અનુસાર, પ્રથમ-તબક્કાના બૂસ્ટરને સ્ટારબેઝ લોન્ચ સાઇટ પર પાછા લાવવાનો કોઈ ઈરાદો નહોતો; તે ઉડાન ભર્યાની થોડી જ મિનિટોમાં ગલ્ફ ઓફ મેક્સિકોમાં પડી ગયું હતું. SpaceX એ સુનિશ્ચિત કરવા માંગે છે કે બધું યોગ્ય રીતે કાર્ય કરે. મસ્કે એક બિઝનેસ સમિટમાં જણાવ્યું હતું કે જો અવકાશયાન જમીન પર તૂટી પડે અને તેના ટુકડા લોકો પર પડે, તો તેમની લોકપ્રિયતામાં ભારે ઘટાડો થશે. સોમવારના ભ્રમણકક્ષાના પ્રયાસના તારણોના આધારે, આગામી સ્ટારશિપ કદાચ લોન્ચ સાઇટ પર પાછું ફરી શકે છે, જ્યાં વિશાળ યાંત્રિક હાથ (mechanical arms) ઉડતા અવકાશયાનને પકડી લેશે. જો આ પકડવાની પ્રક્રિયા સફળ થાય, તો SpaceX વર્ષના અંત સુધીમાં અથવા આવતા વર્ષની શરૂઆતમાં અવકાશયાનને ફરીથી ઉડાડવાની યોજના ધરાવે છે. મસ્ક તેની સફળતા અંગે આશાવાદી છે. ૧૨૪-મીટર ઊંચા આ રોકેટને શરૂઆતથી જ સંપૂર્ણપણે ફરીથી વાપરી શકાય તે રીતે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યું હતું—જે લોન્ચિંગ ખર્ચ ઘટાડવાનું એક મુખ્ય પરિબળ છે. SpaceX એ જુલાઈમાં હિંદ મહાસાગરમાંથી અગાઉના સ્ટારશિપને સફળતાપૂર્વક પાછું મેળવ્યું હતું. એન્જિનિયરોએ પાછા મેળવેલા અવકાશયાનની તપાસના આધારે નવા લોન્ચ કરાયેલા સ્ટારશિપના હીટ શીલ્ડમાં ફેરફાર કર્યા હતા. તે અવકાશયાનને પાછું સ્ટારબેઝ પર ખેંચીને લાવવામાં આવી રહ્યું છે.