Sonia Gandhi: બાબરી ધ્વંસ અને આંસુની ગાથા… સોનિયા ગાંધીએ તેમના પુસ્તકમાં શું ખુલાસો કર્યો છે?
Sonia Gandhi: સોનિયા ગાંધીએ તેમની આત્મકથા ‘બિલોન્ગિંગ’ (Belonging) માં બાબરી મસ્જિદના ધ્વંસનો ઉલ્લેખ કર્યો છે. અયોધ્યામાં વિવાદાસ્પદ માળખાને તોડી પાડવામાં આવી રહ્યું હતું, તે દ્રશ્યો ટેલિવિઝન પર જોઈને તેઓ ભાવુક થઈ ગયાં હતાં અને તેમની આંખોમાં આંસુ આવી ગયાં હતાં.
એક મુલાકાતમાં સોનિયા ગાંધીએ જણાવ્યું છે કે, તેમણે અગાઉ પોતાના વિશે લખાયેલાં પુસ્તકોમાંથી કોઈ પુસ્તક વાંચ્યું ન હતું. દાયકાઓ સુધી અન્ય લોકોને પોતાના જીવન વિશે લખતા જોયા પછી, તેમને લાગ્યું કે હવે પોતાની કહાની પોતે કહેવાનો સમય આવી ગયો છે. તેમનું નવું પુસ્તક, ‘બિલોન્ગિંગ: અ જર્ની ઓફ લવ’ (Belonging: A Journey of Love), આ જ પ્રયાસનું પરિણામ છે. જોકે, પુસ્તકના કેટલાક અંશો તેમના અંગત જીવનમાંથી સીધા રાજકીય ક્ષેત્રમાં પ્રવેશ કરે છે—જેમાં બાબરી મસ્જિદના ધ્વંસનો પણ સમાવેશ થાય છે. ૬ ડિસેમ્બર, ૧૯૯૨ના રોજ, જ્યારે તેમણે ટેલિવિઝન પર અયોધ્યામાં વિવાદાસ્પદ માળખાને તોડી પાડવામાં આવી રહ્યું હોવાના દ્રશ્યો જોયા, ત્યારે તેઓ ખૂબ જ ભાવુક થઈ ગયાં હતાં.
તેઓ લખે છે કે, તે દિવસે તેમને અહેસાસ થયો કે મહાત્મા ગાંધી અને જવાહરલાલ નેહરુએ કલ્પેલી ‘ધર્મનિરપેક્ષ ભારત’ (સેક્યુલર ઇન્ડિયા) ની વિભાવનાને જાળવી રાખવા માટે લાંબો સંઘર્ષ કરવો પડશે. હવે પ્રશ્ન એ થાય છે કે, ૩૪ વર્ષ જૂની આ ઘટનાને ફરીથી યાદ કરવાથી શું રાજકીય અસરો પડશે—ખાસ કરીને એવા સમયે જ્યારે ૨૦૨૭ની ઉત્તર પ્રદેશ વિધાનસભા ચૂંટણીની તૈયારીઓ શરૂ થઈ રહી છે?
કોંગ્રેસનો વારસો અને વર્તમાન પડકારો
સોનિયાનું આ વર્ણન માત્ર અંગત લાગણીઓ પૂરતું સીમિત નથી; તેમાં કોંગ્રેસનો રાજકીય વારસો અને પક્ષ સામેના વર્તમાન પડકારો—બંનેનો સમાવેશ થાય છે. બાબરી ધ્વંસ સમયે કેન્દ્રમાં કોંગ્રેસ સત્તા પર હતી અને પી. વી. નરસિંહ રાવ વડાપ્રધાન હતા. કેન્દ્ર સરકારે મસ્જિદની સુરક્ષા અંગે ખાતરી આપી હોવા છતાં, તે તેનું રક્ષણ કરવામાં નિષ્ફળ રહી હતી. સોનિયાએ તેમના પુસ્તકમાં માત્ર ભાજપના ઉદય અને તેના હિન્દુત્વ-આધારિત રાજકારણનો જ નહીં, પરંતુ કોંગ્રેસ પક્ષની પોતાની બેદરકારી અને નિષ્ફળતાઓનો પણ સ્વીકાર કર્યો છે. આ સ્વીકાર જ આ વૃત્તાંતને વધુ પ્રભાવશાળી બનાવે છે. કોંગ્રેસ ધર્મનિરપેક્ષતાનો દાવો કરે છે, પરંતુ બાબરી ધ્વંસ સમયે સત્તા પર રહેલી કોંગ્રેસ સરકારની ભૂમિકાને લઈને પણ અનેક પ્રશ્નો ઉઠે છે.