NCERT શિક્ષણની ગુણવત્તા સુધારવા પર કામ કરશે; 2027ના સત્રથી યુનિવર્સિટી તરીકે કાર્યરત થવાની તૈયારી
શાળાના અભ્યાસક્રમ અને પાઠ્યપુસ્તકો તૈયાર કરવા ઉપરાંત, નેશનલ કાઉન્સિલ ઓફ એજ્યુકેશનલ રિસર્ચ એન્ડ ટ્રેનિંગ (NCERT) હવે શિક્ષણની ગુણવત્તા સુધારવા પર પણ કામ કરશે. NCERT 2027-28ના શૈક્ષણિક સત્રથી અંડરગ્રેજ્યુએટ, પોસ્ટ-ગ્રેજ્યુએટ અને PhD અભ્યાસક્રમોની પ્રથમ બેચ શરૂ કરવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે.
આમાં BA-B.Ed, BSc-B.Ed અને BCom-B.Ed જેવા ડિગ્રી પ્રોગ્રામ્સનો સમાવેશ થશે. આ ડિગ્રી પ્રોગ્રામ્સના અભ્યાસક્રમોની સમીક્ષા શાળા શિક્ષણના માળખાના આધારે કરવામાં આવશે. ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાના મુખ્ય ક્ષેત્રોમાં શાળાના શિક્ષકોની ગુણવત્તામાં સુધારો, શિક્ષણ પદ્ધતિઓમાં પરિવર્તન, રમત-આધારિત શિક્ષણનો સમાવેશ, શાળા શિક્ષણમાં આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI)નો ઉપયોગ અને શિક્ષણને સરળ બનાવવા માટે ટેકનોલોજીનો લાભ લેવાનો સમાવેશ થાય છે.
એક વરિષ્ઠ અધિકારીએ જણાવ્યું હતું કે NCERTને ‘ડીમ્ડ-ટુ-બી-યુનિવર્સિટી’ (Deemed-to-be-University)નો દરજ્જો આપવામાં આવ્યો છે. તે મુજબ, 2027-28ના શૈક્ષણિક સત્રથી અંડરગ્રેજ્યુએટ અને પોસ્ટ-ગ્રેજ્યુએટ અભ્યાસક્રમો માટે પ્રવેશ પ્રક્રિયા શરૂ કરવાની તૈયારીઓ ચાલી રહી છે. અત્યાર સુધી, NCERTએ મુખ્યત્વે ‘બાલવાટિકા’ (પ્રી-સ્કૂલ) થી ધોરણ 12 સુધીના શાળા શિક્ષણ માટે અભ્યાસક્રમ વિકસાવવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું છે, પરંતુ શિક્ષક તાલીમ કાર્યક્રમો પર પૂરતો ભાર મૂક્યો નથી.
આનું કારણ એ છે કે શિક્ષક તાલીમનો અભ્યાસક્રમ શાળાના અભ્યાસક્રમ સાથે સુસંગત કરવામાં આવ્યો નથી. તેથી, UG અને PG ડિગ્રી પ્રોગ્રામ્સ શરૂ કરતા પહેલા, NCERT અભ્યાસક્રમની સમીક્ષા કરવા માટે NCTE (નેશનલ કાઉન્સિલ ફોર ટીચર એજ્યુકેશન) સાથે સહયોગ કરશે. આ પહેલાં, શાળા શિક્ષણમાં શિક્ષકોની ગુણવત્તા અંગેની ખામીઓ ઓળખવા માટે એક અહેવાલ તૈયાર કરવામાં આવશે, જેથી આ ખામીઓને દૂર કરવા માટે જરૂરી ફેરફારો કરી શકાય.
આ ફેરફારની જરૂરિયાત ઊભી કરનારા કારણો:
NCERTએ વિદ્યાર્થીઓની ક્ષમતા-આધારિત કૌશલ્યોનું મૂલ્યાંકન કર્યું હતું. ધોરણ 3, 6 અને 9ના વિદ્યાર્થીઓનું ભાષા, ગણિત, વિજ્ઞાન અને સામાજિક વિજ્ઞાન જેવા વિષયોમાં મૂલ્યાંકન કરવામાં આવ્યું હતું. તારણોમાં જાણવા મળ્યું કે ધોરણ 3ના 45 ટકા વિદ્યાર્થીઓ 99 સુધીની સંખ્યાઓ યોગ્ય રીતે લખી શકતા ન હતા, અને ધોરણ 6ના 47 ટકા વિદ્યાર્થીઓ 10નો ઘડિયો બોલી શકતા ન હતા; વધુમાં, ૫૪ ટકા વિદ્યાર્થીઓને ગણિતની પાયાની વિભાવનાઓ (જેમ કે સ્થાન-કિંમત અને સરવાળા-બાદબાકી) સમજવામાં મુશ્કેલી પડતી હતી. આ માટેના મુખ્ય કારણોમાં સરકારી શાળાઓમાં શિક્ષકોની અછત, માળખાગત સુવિધાઓનો અભાવ અને શિક્ષણની જૂની પદ્ધતિઓનો સમાવેશ થાય છે.
પ્રાદેશિક કેન્દ્રો કોલેજોમાં ફેરવાશે: NCERT ના છ પ્રાદેશિક કેન્દ્રોને કોલેજોમાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવશે; તેમાં અજમેર (રાજસ્થાન), ભોપાલ (મધ્ય પ્રદેશ), ભુવનેશ્વર (ઓડિશા), મૈસૂર (કર્ણાટક), શિલોંગ (મેઘાલય) ખાતેના કેન્દ્રો અને ભોપાલ સ્થિત ‘પંડિત સુંદરલાલ શર્મા ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ વોકેશનલ એજ્યુકેશન’નો સમાવેશ થાય છે.
હાલમાં, આ કેન્દ્રો સ્થાનિક રાજ્ય સરકારની યુનિવર્સિટીઓ સાથે સંલગ્ન ડિગ્રી અને પીએચડી (PhD) કાર્યક્રમો ચલાવે છે. જોકે, ૨૦૨૭થી NCERT ની પોતાની ડિગ્રી આપતા અભ્યાસક્રમો શરૂ થશે. હાલમાં નોંધાયેલી બેચ માટે, સંબંધિત સંલગ્ન યુનિવર્સિટીઓ દ્વારા ડિગ્રી આપવામાં આવશે.