Engine: ભારતના સ્વદેશી ‘કાવેરી’ એન્જિને રશિયામાં પોતાની ક્ષમતા સાબિત કરી… 48.5 kN થ્રસ્ટ (thrust) હાંસલ કર્યું

engine: કાવેરી એન્જિનનું આ ‘ડ્રાય’ (dry) વેરિઅન્ટ આફ્ટરબર્નર વિના કાર્ય કરે છે. તેને ભારતના ભવિષ્યના ‘સ્ટીલ્થ કોમ્બેટ ડ્રોન’ (UCAV) માટે વિકસાવવામાં આવી રહ્યું છે. રશિયામાં હાથ ધરવામાં આવેલા ફ્લાઇટ ટ્રાયલ્સ (ઉડાન પરીક્ષણો) દરમિયાન ભારતના સ્વદેશી કાવેરી એન્જિને નોંધપાત્ર સફળતા મેળવી છે. DRDOની GTRE લેબોરેટરી દ્વારા વિકસાવવામાં આવેલા કાવેરી એન્જિનના ‘ડ્રાય’ વર્ઝને પરીક્ષણ દરમિયાન 48.5 કિલોન્યૂટન (kN) થ્રસ્ટ ઉત્પન્ન કર્યું હતું. ખાસ વાત એ છે કે, એન્જિન માટે અંદાજે 46 kN થ્રસ્ટ હાંસલ કરવાનું લક્ષ્ય હતું, પરંતુ કાવેરીએ અપેક્ષા કરતાં વધુ સારું પ્રદર્શન કર્યું.

કાવેરી એન્જિનનું આ ‘ડ્રાય’ વેરિઅન્ટ આફ્ટરબર્નર વિના કાર્ય કરે છે. તેને ભારતના ભવિષ્યના ‘સ્ટીલ્થ કોમ્બેટ ડ્રોન’ (UCAV) માટે વિકસાવવામાં આવી રહ્યું છે. રશિયામાં ‘સેન્ટ્રલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ એવિએશન મોટર્સ’ (CIAM) અને ‘ગ્રોમોવ ફ્લાઇટ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ’ની સુવિધાઓનો ઉપયોગ કરીને ફ્લાઇટ ટેસ્ટિંગ કરવામાં આવ્યું હતું. આ પરીક્ષણો માટે ‘ઇલ્યુશિન IL-76’ ફ્લાઇંગ ટેસ્ટબેડનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. કાવેરી એ જ જેટ એન્જિન છે જેને એક સમયે નિષ્ફળ પ્રોજેક્ટ માનવામાં આવતું હતું; જોકે, પ્રચંડ થ્રસ્ટ ઉત્પન્ન કરીને તેણે વૈશ્વિક મંચ પર ભારતની મજબૂત પ્રતિષ્ઠાને વધુ દ્રઢ બનાવી છે.

ડ્રોન માટે કાવેરી: તેજસથી આગળ
કાવેરી એન્જિન શરૂઆતમાં LCA તેજસ માટે સ્વદેશી પાવરપ્લાન્ટ તરીકે વિકસાવવામાં આવ્યું હતું. જોકે, તે સમયે તે તેજસ માટે જરૂરી થ્રસ્ટ ઉત્પન્ન કરવામાં નિષ્ફળ રહ્યું હતું. ત્યારબાદ, અન્ય પ્લેટફોર્મ્સ માટે કાવેરી ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું. હવે, તેના ‘ડ્રાય’ વેરિઅન્ટને સ્વદેશી UCAV પ્રોગ્રામ માટે આગળ વધારવામાં આવી રહ્યું છે.

આગળ શું?
48.5 kN થ્રસ્ટ હાંસલ કરતું સફળ ફ્લાઇટ ટેસ્ટ કાવેરી પ્રોગ્રામ માટે એક મહત્વપૂર્ણ સીમાચિહ્નરૂપ સાબિત થયું છે. જોકે, તેને કાર્યરત (operational) ઉપયોગ માટે તૈનાત કરવામાં આવે તે પહેલાં, એન્જિને હજુ વધુ પરીક્ષણ, પ્રમાણપત્ર અને UCAV સાથેના એકીકરણ (integration)ની પ્રક્રિયામાંથી પસાર થવું પડશે. કોમ્બેટ ડ્રોનની ક્ષમતાઓ મજબૂત થશે.
જો આ તબક્કાઓ પણ સફળ સાબિત થાય, તો ભવિષ્યના કોમ્બેટ ડ્રોન માટે સ્વદેશી એન્જિન મેળવવાની દિશામાં ભારતને નોંધપાત્ર ગતિ મળી શકે છે. કાવેરી એન્જિનનું આ પરીક્ષણ ભારતની સ્વદેશી એરો-એન્જિન ટેક્નોલોજી અને લડાયક ડ્રોન ક્ષમતાઓને મજબૂત કરવાની દિશામાં એક મહત્વપૂર્ણ પગલું માનવામાં આવે છે.