china: ચીનમાં શું થઈ રહ્યું છે? ૪ વર્ષમાં ૩૦ ટકા ઉચ્ચ અધિકારીઓને હટાવી દેવાયા છે—આ તમામ શી જિનપિંગની નજીકના હતા
china: ચીનમાં, રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગની ટીમમાં રહેલા વરિષ્ઠ અધિકારીઓને વ્યવસ્થિત રીતે તેમના હોદ્દા પરથી દૂર કરવામાં આવી રહ્યા છે. આમાં દેશનું શાસન ચલાવતા ‘કોમ્યુનિસ્ટ પાર્ટી’ના ટોચના નેતાઓ તેમજ શક્તિશાળી લશ્કરી અધિકારીઓનો સમાવેશ થાય છે. નોંધનીય છે કે, આમાંના ઘણા વ્યક્તિઓને ૨૦૨૨માં જ શી જિનપિંગે પોતે પસંદ કરીને પોતાની ટીમમાં સામેલ કર્યા હતા. હવે તેઓ ભ્રષ્ટાચાર અને શિસ્તભંગના આરોપોનો સામનો કરી રહ્યા છે અને તેમની સામે શિસ્તભંગના પગલાં લેવામાં આવી રહ્યા છે.
આ હકાલપટ્ટીઓએ ચીની રાજકારણમાં ખળભળાટ મચાવી દીધો છે. આ ઘટનાએ વિશ્વનું ધ્યાન ખેંચ્યું છે કે શી જિનપિંગના પોતાના જ નજીકના વર્તુળમાં આટલી મોટી સંખ્યામાં અધિકારીઓને કેમ દૂર કરવામાં આવી રહ્યા છે? આંકડા આ ફેરફારની ગંભીરતા દર્શાવે છે: ઝ્યુરિચ યુનિવર્સિટીના સંશોધક જીન-ક્રિસ્ટોફર મિટલસ્ટેડના જણાવ્યા અનુસાર, ૨૦૨૨માં ચૂંટાયેલા ૨૪ સભ્યોના પોલિટબ્યુરોમાંથી ત્રણ સભ્યોને હટાવી દેવાયા છે. ૧૯૮૦ પછીના સમયગાળામાં, કાર્યરત પોલિટબ્યુરોમાંથી એક જ કાર્યકાળ દરમિયાન સભ્યોને દૂર કરવાની આ સૌથી મોટી સંખ્યા છે.
ચોથા ભાગના સભ્યો હવે આ જૂથનો ભાગ નથી.
વધુમાં, ચીનની સર્વોચ્ચ લશ્કરી કમાન્ડ સંસ્થા ‘સેન્ટ્રલ મિલિટરી કમિશન’ના મૂળ સાત સભ્યોમાંથી પાંચને પણ હટાવી દેવામાં આવ્યા છે. ‘એશિયા સોસાયટી પોલિસી ઇન્સ્ટિટ્યૂટ’ના અંદાજ મુજબ, ૨૦૨૨માં ચૂંટાયેલા નેતૃત્વ જૂથના માત્ર ૭૭.૪ ટકા સભ્યો જ આગામી બેઠકમાં હાજર રહેશે; બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો, લગભગ ચોથા ભાગના સભ્યો હવે તે જૂથનો ભાગ નથી. ચીની કોમ્યુનિસ્ટ પાર્ટીમાં ભ્રષ્ટાચાર વિરોધી સફાઈ (purges) કોઈ નવી ઘટના નથી.
ચીનનું ‘પોલિટબ્યુરો’ શું છે?
લાંબા સમયથી, શી જિનપિંગ ભ્રષ્ટાચારને ડામવાના બહાને સમગ્ર પાર્ટી અને સરકારી તંત્રમાં તપાસ ચલાવી રહ્યા છે. ‘પોલિટબ્યુરો’ એ ચીનની કોમ્યુનિસ્ટ પાર્ટીનું સર્વોચ્ચ નેતૃત્વ મંડળ છે. ઝ્યુરિચ યુનિવર્સિટીના સંશોધક જીન-ક્રિસ્ટોફ મિટલસ્ટેડના જણાવ્યા અનુસાર, ચાલી રહેલી તપાસ અને શિસ્તભંગની કાર્યવાહીને કારણે ચીનની સેન્ટ્રલ કમિટીના સભ્યોની સંખ્યામાં ઘટાડો થઈ રહ્યો છે. તેમનું અનુમાન છે કે આગામી બેઠકમાં હાજર રહેનારા સભ્યોની સંખ્યા માઓ પછીના યુગમાં સૌથી ઓછી હોઈ શકે છે—જે ગયા વર્ષે ઓક્ટોબરમાં નોંધાયેલા ૧૬૮ પૂર્ણ સભ્યો અને ૧૪૭ વૈકલ્પિક સભ્યોની સંખ્યા કરતાં પણ નીચે જઈ શકે છે.
ઉચ્ચ હોદ્દા ધરાવતા અધિકારીઓને શા માટે નિશાન બનાવવામાં આવી રહ્યા છે?
આ પરિસ્થિતિએ વિશેષ ધ્યાન ખેંચ્યું છે કારણ કે શિસ્તભંગની કાર્યવાહી હવે એવા ઉચ્ચ અધિકારીઓ સુધી પહોંચી ગઈ છે, જેઓ દેશના સત્તા માળખા અને લશ્કરમાં મહત્વપૂર્ણ હોદ્દાઓ પર હતા. પોલિટબ્યુરો (Politburo) ના બે અગ્રણી સભ્યો, ઝાંગ યુક્સિયા અને મા ઝિંગરુઈ વિરુદ્ધ પણ કાર્યવાહી કરવામાં આવી હોવાના અહેવાલો સામે આવ્યા છે; તેમના પર ભ્રષ્ટાચાર અને પક્ષના શિસ્તના ઉલ્લંઘન સંબંધિત આરોપો છે. આ સતત લેવામાં આવી રહેલા પગલાં ચીનના નેતૃત્વમાં મોટા ફેરફારો તરફ ઈશારો કરે છે.