શું સામાન્ય CBC ટેસ્ટ દ્વારા બ્લડ કેન્સર (રક્તનું કેન્સર) જાણી શકાય છે? કેન્સર નિષ્ણાત પાસેથી જાણો

લોકો ઘણીવાર વિચારતા હોય છે કે શું CBC (કમ્પ્લીટ બ્લડ કાઉન્ટ) ટેસ્ટ દ્વારા બ્લડ કેન્સરનું નિદાન થઈ શકે છે. શું આ માત્ર એક માન્યતા છે કે સત્ય? ચાલો જાણીએ કે આ વિશે ડોક્ટરનું શું કહેવું છે. CBC એટલે ‘કમ્પ્લીટ બ્લડ કાઉન્ટ’. તે આપણા શરીરમાં પ્લેટલેટ્સની સંખ્યા અને લાલ રક્તકણો (red blood cells) ની સંખ્યા માપે છે. જોકે આ એક સરળ ટેસ્ટ છે, તેમ છતાં તે શરીરની અંદર રહેલી વિવિધ સમસ્યાઓનો સંકેત આપી શકે છે. ડૉ. નરેન્દ્ર અગ્રવાલ (સીનિયર કન્સલ્ટન્ટ અને યુનિટ હેડ – હેમેટો-ઓન્કોલોજી, બોન મેરો ટ્રાન્સપ્લાન્ટેશન અને સેલ્યુલર થેરાપી, રાજીવ ગાંધી કેન્સર ઇન્સ્ટિટ્યૂટ) સમજાવે છે કે આ ટેસ્ટ દ્વારા લ્યુકેમિયા જેવા અમુક પ્રકારના બ્લડ કેન્સરનું નિદાન થઈ શકે છે અથવા તેના સંકેતો મળી શકે છે.

નિષ્ણાતો જણાવે છે કે CBC ટેસ્ટ કરતાં પણ દર્દીની શારીરિક તપાસ અને તબીબી ઇતિહાસ (મેડિકલ હિસ્ટ્રી) વધુ મહત્વપૂર્ણ છે. ડોક્ટરો દર્દીને થતા લક્ષણો, તે લક્ષણો કેટલા સમયથી છે અને શારીરિક તપાસમાં શું જણાયું છે તે બાબતો પર ખાસ ધ્યાન આપે છે.

ઉદાહરણ તરીકે:
શું લસિકા ગ્રંથીઓ (lymph nodes) ફૂલેલી છે?

શું તે સ્પર્શ કરવાથી અનુભવી શકાય છે (palpable)?

બરોળ (spleen) નું કદ કેટલું છે?

શું શરીર પર કોઈ ચામડીના ફોલ્લીઓ અથવા લાલ, કાળા કે વાદળી ડાઘ (bruising/purpura) છે?

શું રક્તસ્રાવના કોઈ ચિહ્નો છે?

આ પ્રકારના અવલોકનો બ્લડ કેન્સર જેવા રોગોના નિદાનમાં ખૂબ મદદરૂપ થાય છે.

એવા કેન્સર જે CBC દ્વારા જાણી શકાતા નથી
બ્લડ કેન્સરના એવા ઘણા પ્રકારો છે જે ઘણીવાર CBC રિપોર્ટમાં દેખાતા નથી, જેમ કે લિમ્ફોમા અથવા મલ્ટિપલ માયલોમા. આવા કિસ્સાઓમાં, ઘણીવાર CBC અથવા બ્લડ ફિલ્મમાં કેન્સરના કોષો જોવા મળતા નથી. જોકે, જો સામાન્ય શારીરિક તપાસ દરમિયાન કોઈ શંકા ઊભી થાય અથવા સંબંધિત લક્ષણો જણાય, તો બાયોપ્સી કરવામાં આવી શકે છે. બાયોપ્સીમાં શરીરની કોઈ ગ્રંથી, નોડ અથવા પેશીમાંથી નાનો નમૂનો લેવામાં આવે છે અને પ્રયોગશાળામાં સૂક્ષ્મદર્શક યંત્ર (માઈક્રોસ્કોપ) દ્વારા તેની તપાસ કરવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયા ઘણીવાર લિમ્ફોમા જેવી બીમારીઓનું નિદાન કરવામાં મદદ કરે છે.

બોન મેરો (અસ્થિમજ્જા) ની તપાસ
તેવી જ રીતે, બોન મેરોની તપાસમાં સોયનો ઉપયોગ કરીને નમૂનો લેવામાં આવે છે—જે સામાન્ય રીતે નિતંબના હાડકા (hip bone) માંથી લેવાય છે. આ નમૂનાનું સૂક્ષ્મ સ્તરે વિશ્લેષણ કરવાથી માયલોમા અને લ્યુકેમિયા જેવા રોગોના સંકેતો જાણી શકાય છે.