diabetes: જો તમારા પરિવારમાં કોઈને ડાયાબિટીસ હોય, તો પરિવારના અન્ય સભ્યો માટે પણ તેનું જોખમ વધી શકે છે. ડૉક્ટર પાસેથી જાણો કે આ સ્થિતિમાં જનીનો કેવી રીતે ભાગ ભજવે છે અને જોખમ ઘટાડવા માટે કયા પગલાં લઈ શકાય છે. ટાઈપ 2 ડાયાબિટીસ એવી સ્થિતિ નથી કે જેમાં સુધારાની કોઈ શક્યતા જ ન હોય. જીવનશૈલીમાં સતત અને સકારાત્મક ફેરફારો કરીને—ખાસ કરીને વજનનું નિયંત્રણ, આહારમાં સુધારો અને નિયમિત શારીરિક પ્રવૃત્તિ દ્વારા—કેટલાક વ્યક્તિઓ રોગની સ્થિતિમાં સુધારો (જેને ‘રેમિશન’ કે ‘remission’ કહેવાય છે) લાવી શકે છે. જોકે, આનો અર્થ એ નથી કે રોગ સંપૂર્ણપણે મટી ગયો છે.
શું ડાયાબિટીસ આનુવંશિક હોઈ શકે છે?
ડાયાબિટીસ થવામાં આનુવંશિકતા (જેનેટિક્સ) મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. વસ્તી આધારિત અભ્યાસો અનુસાર, જો માતા-પિતામાંથી કોઈ એકને ટાઈપ 2 ડાયાબિટીસ હોય, તો વ્યક્તિને જીવનકાળ દરમિયાન આ રોગ થવાનું જોખમ લગભગ 40 ટકા હોય છે. જો માતા અને પિતા બંનેને ડાયાબિટીસ હોય, તો આ જોખમ વધીને લગભગ 70 ટકા સુધી પહોંચી શકે છે. અહીં એ નોંધવું જરૂરી છે કે આ આંકડા વસ્તી આધારિત અભ્યાસો પર આધારિત છે અને તે વ્યક્તિગત જોખમનો માત્ર એક અંદાજ આપે છે.
મૂળભૂત રીતે, જનીનોમાં આપણા શરીરના કાર્યપદ્ધતિ વિશેની માહિતી હોય છે. તે નક્કી કરે છે કે શરીર ઇન્સ્યુલિનનું ઉત્પાદન કેવી રીતે કરે છે અને કોષો તેના પ્રત્યે કેવી પ્રતિક્રિયા આપે છે. જો કોઈ વ્યક્તિને એવા જનીનો વારસામાં મળે જે સ્વાદુપિંડ (pancreas) માં ઇન્સ્યુલિન બનાવતા ‘બીટા કોષો’ના કાર્યને અથવા ઇન્સ્યુલિનની અસરકારકતાને પ્રભાવિત કરે, તો તેને ડાયાબિટીસ થવાનું જોખમ વધી શકે છે.
ટાઈપ 2 ડાયાબિટીસમાં, અનેક આનુવંશિક ભિન્નતાઓ (genetic variants) મળીને જોખમ વધારી શકે છે. જો પરિવારમાં ડાયાબિટીસનો ઇતિહાસ હોય, તો વ્યક્તિએ પોતાના સ્વાસ્થ્ય પ્રત્યે વધુ સતર્ક રહેવું જોઈએ. આવી વ્યક્તિઓએ નિયમિત સ્વાસ્થ્ય તપાસ, સંતુલિત આહાર અને સક્રિય જીવનશૈલીને પ્રાથમિકતા આપવી જોઈએ. ડાયાબિટીસને રોકવા માટે સૌથી મહત્વની બાબત એ છે કે શરીરમાં થતા પ્રારંભિક ફેરફારોને સમયસર ઓળખી લેવા અને યોગ્ય પગલાં લેવા, જેથી આ ફેરફારો આગળ જતાં કોઈ ગંભીર અને લાંબા ગાળાના રોગમાં પરિણમે નહીં.




