oil: વૈશ્વિક સ્તરે તેલનું નવું સંકટ! સાઉદી અરેબિયા પાસે માત્ર થોડા દિવસોનો જ સ્ટોક બાકી; પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ વધી શકે છે

oil: સાઉદી અરેબિયામાં તેલની એક મુખ્ય પાઇપલાઇન બંધ થવાને કારણે વૈશ્વિક તેલ બજારમાં સંકટ ઘેરાઈ શકે છે. આ વિક્ષેપ વિશ્વના તેલ પુરવઠાના લગભગ ૪ ટકા હિસ્સાને અસર કરી શકે છે અને ઇંધણના ભાવમાં વધારો લાવી શકે છે. સાઉદી અરેબિયાની મુખ્ય તેલ પાઇપલાઇન બંધ થવાથી વૈશ્વિક તેલ પુરવઠા માટે મોટું જોખમ ઊભું થયું છે. અહેવાલો અનુસાર, જો સાઉદી અરેબિયા તેની ‘ઈસ્ટ-વેસ્ટ’ (પૂર્વ-પશ્ચિમ) પાઇપલાઇન – જે લાલ સમુદ્ર (Red Sea) સુધી જાય છે – તેને થોડા દિવસોમાં ફરી શરૂ કરવામાં નિષ્ફળ જાય, તો વૈશ્વિક તેલ પુરવઠાના લગભગ ૪ ટકા હિસ્સા પર અસર પડી શકે છે. યાનબુ બંદરથી નિકાસ ચાલુ રાખવા માટે સાઉદી અરેબિયા પાસે મર્યાદિત તેલનો જથ્થો (રિઝર્વ) બાકી છે. આ પરિસ્થિતિ ઇંધણના પહેલેથી જ ઊંચા ભાવ અને વધતી જતી મોંઘવારીના બોજને વધુ ગંભીર બનાવી શકે છે.

માત્ર ૫ થી ૭ દિવસનો તેલનો સ્ટોક બાકી
રોઇટર્સના અહેવાલ મુજબ, ડ્રોન હુમલા બાદ શુક્રવારે સાઉદી અરેબિયાએ તેની વિશાળ ‘ઈસ્ટ-વેસ્ટ’ તેલ પાઇપલાઇન બંધ કરવાની ફરજ પડી હતી. આ પાઇપલાઇન અરેબિયન દ્વીપકલ્પના રણમાંથી પસાર થઈને લાલ સમુદ્ર પર આવેલા યાનબુ બંદર સુધી તેલ પહોંચાડે છે. અહેવાલો સૂચવે છે કે સાઉદી અરેબિયા આ માર્ગ દ્વારા દરરોજ લગભગ ૪ મિલિયન બેરલ તેલનું પરિવહન કરતું હતું, જે વૈશ્વિક પુરવઠાના લગભગ ૪ ટકા હિસ્સો ધરાવે છે. પાઇપલાઇન બંધ થયા બાદ, યાનબુ ખાતે બાકી રહેલો તેલનો સ્ટોક માત્ર ૫ થી ૭ દિવસ સુધી નિકાસ ચાલુ રાખવા માટે પૂરતો છે. જોકે, સાઉદી અરેબિયા પાસે ઇજિપ્તના લાલ સમુદ્રના કિનારે આવેલા ‘આઈન સુખના’ બંદર અને ભૂમધ્ય સમુદ્ર પર આવેલા ‘સિદી કેરિર’ બંદર પર પણ અમુક જથ્થો (રિઝર્વ) સંગ્રહિત છે.

સમારકામમાં ૫ થી ૬ અઠવાડિયા લાગી શકે છે
સાઉદી અરેબિયાએ હજુ સુધી પાઇપલાઇનને થયેલા નુકસાનની હદ અથવા તેને ફરી શરૂ કરવા માટેની સમયરેખા અંગે સંપૂર્ણ વિગતો આપી નથી. રોઇટર્સ સાથે વાત કરનારા સૂત્રોએ અલગ-અલગ અંદાજો આપ્યા છે; એક સૂત્રએ સૂચવ્યું કે સમારકામમાં ૫ થી ૬ અઠવાડિયા લાગી શકે છે, જ્યારે બીજા એક સૂત્રએ સંકેત આપ્યો કે સમારકામ વહેલું પૂર્ણ થઈ શકે છે અને કામ ચાલુ હોય ત્યારે પણ આંશિક રીતે તેલનો પુરવઠો ફરી શરૂ થઈ શકે છે. ઉદ્યોગના અંદાજો મુજબ યાનબુની સંગ્રહ ક્ષમતા લગભગ ૩૫ મિલિયન બેરલ છે, જ્યારે ‘આઈન સુખના’ અને ‘સિદી કેરિર’ અનુક્રમે ૧૮ મિલિયન અને ૨૦ મિલિયન બેરલ સુધીનો સંગ્રહ કરી શકે છે. જોકે, આ સુવિધાઓ સંપૂર્ણ ક્ષમતા સુધી ભરેલી નથી, અને જો પાઇપલાઇન કાર્યરત નહીં થાય તો હાલનો સ્ટોક ધીમે ધીમે ખતમ થઈ જશે.

સાઉદીના તેલ પુરવઠામાં ઘટાડો
ઇન્ટરનેશનલ એનર્જી એજન્સી (IEA) અનુસાર, ઓગસ્ટ મહિનામાં સાઉદી અરેબિયાનો તેલ પુરવઠો છેલ્લા ત્રણ દાયકાથી વધુ સમયમાં તેના સૌથી નીચલા સ્તરે પહોંચી ગયો હતો. હોરમૂઝની સામુદ્રધુની (Strait of Hormuz) અને લાલ સમુદ્ર (Red Sea) થઈને થતા તેલના પ્રવાહમાં ઘટાડો થવાને કારણે સાઉદીની નિકાસ પર અસર પડી છે. IEAનું અનુમાન છે કે આ વર્ષે વૈશ્વિક તેલ પુરવઠામાં દૈનિક 5.7 મિલિયન બેરલ—અથવા લગભગ 6 ટકા—નો ઘટાડો થઈ શકે છે. સંઘર્ષ શરૂ થયો તે પહેલાં, મધ્ય પૂર્વમાંથી થતો તેલ પુરવઠો દૈનિક આશરે 22 મિલિયન બેરલ હતો; જોકે, હાલમાં હોરમૂઝની સામુદ્રધુનીમાંથી થતો પ્રવાહ દૈનિક માત્ર 6 મિલિયનથી 9 મિલિયન બેરલની વચ્ચે છે. સાઉદી અરેબિયાએ OPECને જાણ કરી હતી કે ઓગસ્ટમાં તેનું તેલ ઉત્પાદન ઘટીને દૈનિક 6.2 મિલિયન બેરલ થઈ ગયું છે, જે સંઘર્ષ શરૂ થતા પહેલાં એટલે કે ફેબ્રુઆરીમાં દૈનિક 10.9 મિલિયન બેરલ હતું.