RBI: વિદેશી મૂડી આકર્ષવા અને ડોલર પ્રવાહને મજબૂત બનાવવાના ઉદ્દેશ્યથી, ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) એ બિન-નિવાસી ભારતીયો (NRIs) માટે ચોક્કસ વિદેશી ચલણ થાપણો પર વ્યાજ દર મર્યાદા હંગામી ધોરણે હટાવી દીધી છે.
આ નિર્ણયથી બેંકોને વિદેશી ચલણ થાપણો પર આકર્ષક વ્યાજ દર ઓફર કરવાની વધુ સ્વતંત્રતા મળશે તેવી અપેક્ષા છે, જેનાથી ભારત વિદેશી બચત માટે વધુ આકર્ષક સ્થળ બનશે.
RBI એ FCNR(B) થાપણો પર વ્યાજ દર મર્યાદા દૂર કરી
બુધવારે જારી કરાયેલા એક પરિપત્રમાં, RBI એ જાહેરાત કરી હતી કે 3 થી 5 વર્ષની મુદત ધરાવતી નવી વિદેશી ચલણ બિન-નિવાસી (બેંક) – અથવા FCNR(B) – થાપણો પર વ્યાજ દર મર્યાદા 30 સપ્ટેમ્બર, 2026 સુધી દૂર કરવામાં આવી છે.
આ છૂટછાટ FCNR(B) થાપણો પર પણ લાગુ પડશે જે આ સમયગાળા દરમિયાન પરિપક્વતા પર નવીકરણ કરવામાં આવે છે.
FCNR(B) ખાતાઓ NRIs ને યુએસ ડોલર, બ્રિટિશ પાઉન્ડ, યુરો, જાપાનીઝ યેન અને અન્ય માન્ય ચલણો જેવા વિદેશી ચલણોમાં ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ રાખવાની મંજૂરી આપે છે. આ થાપણો વિદેશી ચલણમાં હોવાથી, રોકાણકારો ભારતીય રૂપિયા અને તેમના થાપણ ચલણ વચ્ચેના વિનિમય દરના વધઘટ સામે સુરક્ષિત રહે છે.
NRE થાપણો પરના નિયંત્રણોમાં પણ છૂટછાટ
કેન્દ્રીય બેંકે 30 સપ્ટેમ્બર, 2026 સુધી 3 વર્ષ કે તેથી વધુ સમયગાળા માટે બિન-નિવાસી બાહ્ય (NRE) થાપણો પર આપવામાં આવતા વ્યાજ દરો પરના નિયંત્રણો પણ અસ્થાયી રૂપે હટાવી દીધા છે.
આ છૂટછાટ નવી થાપણો અને પરિપક્વતા પર રિન્યુ કરાયેલ બંનેને આવરી લે છે, જેનાથી બેંકોને NRI ભંડોળ આકર્ષવા માટે વધારાની સુગમતા મળે છે. જો કે, RBI એ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે NRE અને NRO થાપણો પરના વ્યાજ દરો સામાન્ય રીતે તુલનાત્મક સ્થાનિક રૂપિયાની મુદતની થાપણો પર બેંકો દ્વારા ઓફર કરવામાં આવતા દરો સાથે સુસંગત હોવા જોઈએ.
RBI એ આ પગલું શા માટે લીધું છે?
આ પગલું એવા સમયે વિદેશી ચલણ પ્રવાહને આકર્ષવા માટે એક વ્યાપક વ્યૂહરચનાનો ભાગ છે જ્યારે ભારતીય રૂપિયો યુએસ ડોલર સામે દબાણનો સામનો કરી રહ્યો છે.
બેંકોને FCNR(B) અને ચોક્કસ NRE થાપણો પર ઊંચા વ્યાજ દરો ઓફર કરવાની મંજૂરી આપીને, RBI નો ઉદ્દેશ્ય NRIs ને ભારતીય બેંકોમાં વધુ ભંડોળ રાખવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવાનો છે, જેનાથી વિદેશી હૂંડિયામણ અનામતમાં વધારો થશે અને નાણાકીય વ્યવસ્થામાં તરલતામાં સુધારો થશે.
વધતો પ્રવાહ રૂપિયાને ટેકો આપવામાં અને ભારતની બાહ્ય નાણાકીય સ્થિતિને મજબૂત બનાવવામાં પણ મદદ કરી શકે છે.
અગાઉ જાહેર કરાયેલા વધારાના પગલાં
આ મહિનાની શરૂઆતમાં, RBI એ વિદેશી મૂડી પ્રવાહને વધારવા માટે ઘણા પગલાં રજૂ કર્યા હતા.
આમાં અધિકૃત ડીલર (AD) બેંકો માટે કન્સેશનલ ફોરેક્સ સ્વેપ સુવિધાનો સમાવેશ થાય છે. આ વ્યવસ્થા હેઠળ, 3 થી 5 વર્ષની મુદત સાથે નવી FCNR(B) થાપણો એકત્રિત કરતી બેંકો 30 સપ્ટેમ્બર, 2026 સુધી કન્સેશનલ દરે સંપૂર્ણ હેજિંગ સુવિધાઓનો લાભ લઈ શકે છે.
કેન્દ્રીય બેંકે વાણિજ્યિક બેંકો, સહકારી બેંકો, પ્રાદેશિક ગ્રામીણ બેંકો (RRBs) અને નાની નાણાકીય બેંકો માટે આ મુક્તિઓ અંગે અલગ સૂચનાઓ જારી કરી છે.
NRIs માટે આનો અર્થ શું છે
વ્યાજ દર મર્યાદાને કામચલાઉ રીતે દૂર કરવાથી બેંકો વિદેશી ચલણ થાપણો પર વધુ સારું વળતર આપી શકે છે. પરિણામે, NRIs ને અગાઉની મર્યાદાની તુલનામાં વધુ વ્યાજ આવકનો લાભ મળી શકે છે.
ભારતીય બેંકો માટે, આ પગલું વધારાના વિદેશી થાપણો આકર્ષવાની તક ઊભી કરે છે, જ્યારે વ્યાપક અર્થતંત્ર માટે, તે ડોલરના પ્રવાહને વધારવામાં અને નાણાકીય સ્થિરતાને ટેકો આપવામાં મદદ કરી શકે છે.