narendra modi: ભારત, અમેરિકા અને ચીન વચ્ચે વધી રહેલી વ્યૂહાત્મક સ્પર્ધાની વચ્ચે એક મહત્વપૂર્ણ ઘટનાક્રમ સામે આવ્યો છે: વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ એક જ મંચ પર જોવા મળશે. વૈશ્વિક રાજકારણમાં નવી હલચલ જોવા મળી રહી છે, કારણ કે ભારત, અમેરિકા, જાપાન અને ઓસ્ટ્રેલિયાના નેતાઓ એક સામાન્ય મંચ પર એકત્ર થવાની તૈયારી કરી રહ્યા છે. વિશ્વનું ધ્યાન ખાસ કરીને અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અને વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી વચ્ચેની મુલાકાત પર કેન્દ્રિત છે. વ્હાઇટ હાઉસે પુષ્ટિ કરી છે કે ફિલિપાઇન્સની રાજધાની મનિલામાં, આસિયાન (ASEAN) સમિટ દરમિયાન આ ચાર દેશોના નેતાઓ વચ્ચે એક મહત્વપૂર્ણ બેઠક યોજાશે.
લગભગ બે વર્ષમાં આ પ્રથમ વખત છે જ્યારે ‘ક્વોડ’ (Quad) દેશોના નેતાઓ રૂબરૂ મુલાકાત કરશે. આ બેઠકમાં ઈન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં સુરક્ષા, ચીનનો વિસ્તરતો પ્રભાવ અને પરસ્પર વ્યૂહાત્મક સહયોગ અંગે મહત્વપૂર્ણ નિર્ણયો લેવાય તેવી અપેક્ષા છે. વ્હાઇટ હાઉસ દ્વારા આપવામાં આવેલી માહિતી મુજબ, અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ ૧૭ નવેમ્બરે મનિલામાં ક્વોડ દેશોના નેતાઓ સાથેની બહુપક્ષીય બેઠકમાં ભાગ લેશે.
કોણ-કોણ હાજર રહેશે?
વ્હાઇટ હાઉસના આસિસ્ટન્ટ પ્રેસ સેક્રેટરી ઓલિવિયા ડાલ્ટને જણાવ્યું હતું કે, આ બેઠક ઈન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં શાંતિ, સમૃદ્ધિ અને સુરક્ષાને લગતા સહિયારા હિતો પર કેન્દ્રિત હશે. આ બેઠકમાં ભારતના વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી, અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ, ઓસ્ટ્રેલિયાના વડાપ્રધાન એન્થોની અલ્બેનીઝ અને જાપાનના વડાપ્રધાન સાનાએ તાકાઈચી સામેલ થશે. હાલમાં આસિયાનનું અધ્યક્ષપદ ફિલિપાઇન્સ પાસે છે, તેથી જ આ મહત્વપૂર્ણ બેઠકનું આયોજન મનિલામાં કરવામાં આવી રહ્યું છે.
બે વર્ષ બાદ ચાર દેશોના નેતાઓ રૂબરૂ મુલાકાત કરશે
ક્વોડ નેતાઓની અગાઉની બેઠક ૨૧ સપ્ટેમ્બર, ૨૦૨૪ના રોજ અમેરિકાના ડેલવેર ખાતે યોજાઈ હતી, જેની અધ્યક્ષતા તત્કાલીન અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ જો બાઈડને કરી હતી. હવે, લગભગ બે વર્ષ પછી, આ ચાર દેશોના નેતાઓ ફરી એકવાર એકત્ર થવા જઈ રહ્યા છે. આ બેઠક વિશેષ મહત્વ ધરાવે છે, કારણ કે ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના બીજા કાર્યકાળ દરમિયાન આ પ્રથમ વખત છે જ્યારે તેઓ ‘ક્વાડ’ (Quad) દેશોના નેતાઓ સાથે શિખર સ્તરની બેઠકમાં ભાગ લેશે. નોંધનીય છે કે, આ સમયગાળા દરમિયાન આ ચાર દેશોના વિદેશ મંત્રીઓ વચ્ચે પહેલેથી જ પાંચ બેઠકો યોજાઈ ચૂકી છે.
વિશ્વની નજર ચીન પર પણ રહેશે
‘ક્વાડ’ને ઈન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં એક મહત્વપૂર્ણ વ્યૂહાત્મક જૂથ માનવામાં આવે છે, જ્યાં ચીનનો પ્રભાવ વધી રહ્યો છે. જેમ જેમ ચીનની સૈન્ય અને આર્થિક શક્તિનો વિસ્તાર થયો છે, તેમ તેમ આ ક્ષેત્રના અનેક દેશોમાં ચિંતાઓ પણ વધી છે. જોકે, ક્વાડ દેશોએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ જૂથ કોઈ એક ચોક્કસ દેશની વિરુદ્ધ નથી. તેનો ઉદ્દેશ્ય આ ક્ષેત્રમાં મુક્ત અને ખુલ્લા દરિયાઈ માર્ગો જાળવી રાખવાનો અને પરસ્પર સહયોગને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે. મનિલામાં યોજાનારી આ બેઠકમાં મહત્વપૂર્ણ ખનિજોનો પુરવઠો, દરિયાઈ સુરક્ષા અને વ્યાપારી જહાજોની સુરક્ષિત અવરજવર જેવા મુદ્દાઓ મુખ્ય ચર્ચાના વિષયો બની શકે છે.
બે વર્ષ બાદ ચાર દેશોના નેતાઓ રૂબરૂ મુલાકાત કરશે
ક્વાડ નેતાઓની અગાઉની બેઠક ૨૧ સપ્ટેમ્બર, ૨૦૨૪ના રોજ અમેરિકાના ડેલવેર ખાતે યોજાઈ હતી, જેનું આયોજન અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ જો બાઈડને કર્યું હતું. હવે, લગભગ બે વર્ષ પછી, આ ચાર દેશોના નેતાઓ ફરી એકવાર એકત્ર થવા જઈ રહ્યા છે.
આ બેઠક વિશેષ મહત્વ ધરાવે છે, કારણ કે ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના બીજા કાર્યકાળ દરમિયાન આ પ્રથમ વખત છે જ્યારે તેઓ ‘ક્વાડ’ (Quad) દેશોના નેતાઓ સાથે શિખર સ્તરની બેઠકમાં ભાગ લેશે. નોંધનીય છે કે, આ સમયગાળા દરમિયાન આ ચાર દેશોના વિદેશ મંત્રીઓ વચ્ચે પહેલેથી જ પાંચ બેઠકો યોજાઈ ચૂકી છે.
વિશ્વની નજર ચીન પર પણ રહેશે
‘ક્વાડ’ને ઈન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં એક મહત્વપૂર્ણ વ્યૂહાત્મક જૂથ માનવામાં આવે છે, જ્યાં ચીનનો પ્રભાવ વધી રહ્યો છે. જેમ જેમ ચીનની સૈન્ય અને આર્થિક શક્તિનો વિસ્તાર થયો છે, તેમ તેમ આ ક્ષેત્રના અનેક દેશોમાં ચિંતાઓ પણ વધી છે. જોકે, ક્વાડ દેશોએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ જૂથ કોઈ એક ચોક્કસ દેશની વિરુદ્ધ નથી. તેનો ઉદ્દેશ્ય આ ક્ષેત્રમાં મુક્ત અને ખુલ્લા દરિયાઈ માર્ગો જાળવી રાખવાનો અને પરસ્પર સહયોગને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે. મનિલામાં યોજાનારી આ બેઠકમાં મહત્વપૂર્ણ ખનિજોનો પુરવઠો, દરિયાઈ સુરક્ષા અને વ્યાપારી જહાજોની સુરક્ષિત અવરજવર જેવા મુદ્દાઓ મુખ્ય ચર્ચાના વિષયો બની શકે છે.




