oil: વૈશ્વિક ઊર્જા બજારમાં ભારતનો વધતો પ્રભાવ! આવતા વર્ષે ભારતીય ડીઝલની નિકાસ વૈશ્વિક અછતને હળવી કરવામાં મદદરૂપ થશે

oil: પેટ્રોલિયમ મંત્રી હરદીપ સિંહ પુરીએ જણાવ્યું હતું કે, સરકારી રિફાઇનરી કંપનીઓ નવી રિફાઇનરીના નિર્માણ અને હાલના પ્લાન્ટના વિસ્તરણ દ્વારા તેમની વાર્ષિક ડીઝલ ઉત્પાદન ક્ષમતામાં ઓછામાં ઓછા ૧૫ મિલિયન ટનનો વધારો કરશે. આવતા વર્ષે ભારતમાંથી ડીઝલની નિકાસમાં નોંધપાત્ર ઉછાળો આવવાની અપેક્ષા છે. નવી રિફાઇનિંગ ક્ષમતા કાર્યરત થવાથી આ શક્ય બનશે, જેના દ્વારા અમેરિકાથી લઈને યુરોપ સુધીના એવા બજારોને આવશ્યક ઇંધણ પૂરું પાડી શકાશે, જે હાલમાં ગંભીર અછતનો સામનો કરી રહ્યા છે. મંગળવારે, ભારતના પેટ્રોલિયમ મંત્રી હરદીપ સિંહ પુરીએ જાહેરાત કરી હતી કે સરકારી રિફાઇનિંગ કંપનીઓ નવી રિફાઇનરી સ્થાપીને અને વર્તમાન સુવિધાઓનું વિસ્તરણ કરીને તેમની વાર્ષિક ડીઝલ ઉત્પાદન ક્ષમતામાં ઓછામાં ઓછા ૧૫ મિલિયન ટનનો વધારો કરશે. ગોવામાં આયોજિત એક ઉદ્યોગ પરિષદ દરમિયાન પત્રકારો સાથે વાત કરતા પુરીએ કહ્યું કે, ભારત ટૂંક સમયમાં એવી અનુકૂળ સ્થિતિમાં પહોંચી જશે જ્યાં તે માત્ર પોતાની સ્થાનિક જરૂરિયાતો પૂરી કરવા માટે જ નહીં, પરંતુ બાકીના વિશ્વને પણ પૂરતું ડીઝલ પૂરું પાડવા માટે સક્ષમ હશે.

મધ્ય પૂર્વની પરિસ્થિતિ અને રશિયા-યુક્રેન સંઘર્ષને કારણે ક્રૂડ ઓઇલ અને ઇંધણના પુરવઠામાં વિક્ષેપ પડ્યો છે, જેના પરિણામે વૈશ્વિક સ્તરે ઇંધણની અછત સર્જાઈ છે અને ભાવમાં વધારો થયો છે. રશિયામાં રિફાઇનરીઓ અને બંદરો પર થયેલા હુમલા બાદ, રશિયાએ પોતાના સ્થાનિક પુરવઠાને સુરક્ષિત રાખવા માટે જુલાઈ મહિનામાં નિકાસ અટકાવી દીધી હતી, જેનાથી ડીઝલની અછત વધુ ગંભીર બની ગઈ. આ અછતને કારણે અમેરિકામાં ડીઝલના ભાવ રેકોર્ડ ઊંચાઈએ પહોંચી ગયા હતા. પરિણામે, વોશિંગ્ટને નિકાસ પર પ્રતિબંધો મૂકવાનું વિચારવાનું શરૂ કર્યું હતું; જોકે, તત્કાલીન રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અને રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિન વચ્ચે થયેલા કરારને પગલે વૈશ્વિક બજારોમાં ઇંધણની ઉપલબ્ધતા વધારવા અંગે સમજૂતી સધાઈ હતી.

ભારત માટે એક મોટી તક
આ અસ્થિરતાએ ભારત માટે એક મોટી તક ઊભી કરી છે, જે પહેલેથી જ વિશ્વના સૌથી મોટા ડીઝલ સપ્લાયર્સમાંનું એક છે. ડીઝલ એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ઇંધણ છે, જે કૃષિ પ્રવૃત્તિઓ, કારખાનાઓ અને ભારે પરિવહન વ્યવસ્થા ચલાવવા માટે અનિવાર્ય છે. ‘કેપ્લર’ (Kpler) ના ડેટા અનુસાર, ભારત આ વર્ષે રશિયાને પાછળ છોડીને વિશ્વનો બીજો સૌથી મોટો ડીઝલ નિકાસકાર દેશ બની ગયો છે. રિફાઇનરીઓના વિસ્તરણથી વૈશ્વિક ઇંધણ બજારમાં ભારતની સ્થિતિ વધુ મજબૂત બનશે. ખાસ કરીને ગોલ્ડમેન સૅક્સ ગ્રુપ ઇન્ક. (Goldman Sachs Group Inc.) ના અનુમાન મુજબ, ૨૦૨૭ સુધી ઇંધણનો પુરવઠો મર્યાદિત (ચુસ્ત) રહેવાની શક્યતા છે, તેવા સંજોગોમાં આ વિસ્તરણ ખૂબ મહત્વનું છે.

રિફાઇનરીઓના વિસ્તરણની પ્રક્રિયા ચાલુ છે
દેશની સૌથી મોટી રિફાઇનરી કંપની ‘ઇન્ડિયન ઓઇલ કોર્પોરેશન’ના ચેરમેન અરવિંદર સિંહ સાહનીએ જણાવ્યું હતું કે, કંપની તેની ત્રણ રિફાઇનરીઓમાં ચાલી રહેલા વિસ્તરણ પ્રોજેક્ટ્સને પૂર્ણ કરવાના આરે છે. આનાથી ક્રૂડ ઓઇલ (કાચા તેલ)ની પ્રક્રિયા કરવાની ક્ષમતામાં ૧૭ મિલિયન ટનથી વધુનો વધારો થશે અને આવતા વર્ષથી વાર્ષિક ૯ મિલિયન ટન ડીઝલનું વધારાનું ઉત્પાદન થવાની અપેક્ષા છે. હિન્દુસ્તાન પેટ્રોલિયમ કોર્પોરેશનના ચેરમેન વિકાસ કૌશલે જણાવ્યું હતું કે, રાજસ્થાનમાં તેમની નવી રિફાઇનરી—જેની વાર્ષિક ક્ષમતા ૯ મિલિયન ટન છે—સંપૂર્ણપણે કાર્યરત થયા પછી, કંપનીના ડીઝલ ઉત્પાદનમાં આશરે ૪ મિલિયન ટનનો વધારો થશે. દરમિયાન, ઓઇલ ઇન્ડિયા લિમિટેડની પેટાકંપની ‘નુમાલીગઢ રિફાઇનરી લિમિટેડ’ પણ આ ઇંધણના ઉત્પાદનમાં આશરે ૩ મિલિયન ટનનો વધારો કરવા જઈ રહી છે. આ ઉપરાંત, ભારત પેટ્રોલિયમ કોર્પોરેશનના ચેરમેન સંજય ખન્નાએ જણાવ્યું હતું કે, કંપની ૨૦૨૮ સુધીમાં તેની ક્ષમતામાં વધારાના ૧.૫ મિલિયન ટનનો ઉમેરો કરવાની અપેક્ષા રાખે છે.