Bangladesh: ૧૦૧ કરારો’નો મુદ્દો શું છે? બાંગ્લાદેશની સમીક્ષા અંગે ભારત ચિંતિત; ઢાકાના બદલાતા વલણ પર દિલ્હીની ચાંપતી નજર
Bangladesh: બાંગ્લાદેશમાં રહેમાન સરકારે ભારત સાથે થયેલા ૧૦૧ દ્વિપક્ષીય કરારોની સમીક્ષા શરૂ કરી છે. ઢાકાએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ભારત સાથે મૈત્રીપૂર્ણ સંબંધો આવશ્યક હોવા છતાં, રાષ્ટ્રીય હિતો સર્વોપરી છે.
રાજદ્વારી વાતચીત ઉપરાંત, રહેમાન સરકાર ભારત સાથેના વેપાર-સંબંધિત વિવિધ મુદ્દાઓ પર કામ કરવાની તૈયારી કરી રહી છે. જોકે, તે પહેલાં તેણે ભારત સાથે અગાઉ થયેલા ૧૦૧ દ્વિપક્ષીય કરારો અને સમજૂતી કરારો (MoUs)ની સમીક્ષા કરવાનું શરૂ કર્યું છે. દરમિયાન, દિલ્હીએ ઢાકાના બદલાતા વલણ અંગે સ્પષ્ટ સંદેશ આપ્યો છે અને ભારપૂર્વક જણાવ્યું છે કે કેન્દ્ર સરકાર ભારતના હિતોના રક્ષણ માટે તમામ જરૂરી પગલાં લેશે.
વાસ્તવમાં, આ સમીક્ષા માત્ર એક પ્રક્રિયાગત ઔપચારિકતા નથી. તેના કાર્યક્ષેત્રમાં બંદરો, કનેક્ટિવિટી, વેપાર, ઊર્જા અને માળખાગત સુવિધાઓને લગતા કરારોનો સમાવેશ થાય છે. ચિત્તાગોંગ અને મોંગલા બંદરોના ઉપયોગ અંગેની વ્યવસ્થાઓ ખાસ કરીને મહત્વપૂર્ણ છે; આ બંદરો ભારતને બાંગ્લાદેશના પ્રદેશમાંથી પસાર થઈને તેના ઉત્તર-પૂર્વીય રાજ્યો સુધી માલસામાન પહોંચાડવા માટે વૈકલ્પિક માર્ગ પૂરો પાડે છે.
૧૦૧ કરારો શું છે?
આ ૧૦૧ દ્વિપક્ષીય કરારો ભૂતપૂર્વ વડાપ્રધાન શેખ હસીનાના કાર્યકાળ દરમિયાન ભારત સાથે કરવામાં આવ્યા હતા. વર્તમાન રહેમાન સરકારે આ જ કરારોની સમીક્ષા શરૂ કરી છે. જોકે, બાંગ્લાદેશ સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તેમને સંપૂર્ણપણે રદ કરવાની કોઈ યોજના નથી. સરકારનું કહેવું છે કે સમીક્ષાનો ઉદ્દેશ્ય ખામીઓ અને વિસંગતતાઓને ઓળખીને તેને સુધારવાનો છે, જેથી કરારોને વધુ અસરકારક અને બાંગ્લાદેશના રાષ્ટ્રીય હિતોને અનુરૂપ બનાવી શકાય.
બાંગ્લાદેશના હિતોના સંદર્ભમાં કરારોની સમીક્ષા
ઢાકાનું માનવું છે કે આ કરારોનું મૂલ્યાંકન બાંગ્લાદેશના રાષ્ટ્રીય હિતના માપદંડ પર કરવામાં આવશે. જે કરારોમાં બાંગ્લાદેશના હિતોને નુકસાન પહોંચાડે તેવી જોગવાઈઓ કે વિસંગતતાઓ જણાશે, તેમાં સુધારો કરવામાં આવી શકે છે. બાંગ્લાદેશના ચીફ વ્હિપ નુરુલ ઈસ્લામ મોનીએ ચિત્તાગોંગ બંદર અંગેની વ્યવસ્થાઓ પર પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા છે. તેમણે ભારત સાથેના અમુક કરારોને બાંગ્લાદેશના હિતોના દ્રષ્ટિકોણથી જોવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો છે. ભારતીય ધિરાણ સહાયથી ચાલતા પ્રોજેક્ટ્સ અને તેની સાથે જોડાયેલી શરતો અંગે પણ પ્રશ્નો ઉઠાવવામાં આવ્યા છે. તાજેતરના વર્ષોમાં બંને દેશો વચ્ચે રેલ, સડક, જળમાર્ગ, બંદરો, વેપાર અને ઊર્જા ક્ષેત્રે જે વ્યાપક જોડાણ-તંત્ર (કનેક્ટિવિટી નેટવર્ક) વિકસ્યું છે, તેને ધ્યાનમાં લેતાં આ કરારો ભારત-બાંગ્લાદેશ સંબંધો માટે ખૂબ મહત્વ ધરાવે છે. બાંગ્લાદેશ થઈને ભારતના ઉત્તર-પૂર્વીય રાજ્યો સુધીનું જોડાણ વધારવામાં પણ આ વ્યવસ્થાઓ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.