Iran: અમેરિકાએ ઈરાન સાથેના યુદ્ધનો ખર્ચ સાઉદી અરેબિયા પાસેથી વસૂલ્યો; ₹4.22 લાખ કરોડના શસ્ત્રોનું વેચાણ!
Iran: અમેરિકાએ ઈરાન સાથેના યુદ્ધમાં 43.6 અબજ ડોલરનો ખર્ચ કર્યો છે. દરમિયાન, સાઉદી અરેબિયા સાથે ₹4.22 લાખ કરોડના સંભવિત શસ્ત્ર સોદા કરવામાં આવ્યા છે.
ઈરાન સાથેના યુદ્ધમાં અમેરિકાને ભારે નુકસાન વેઠવું પડ્યું છે. આંકડા દર્શાવે છે કે દેશને આ સંઘર્ષમાં 43 અબજ ડોલરથી વધુનું નુકસાન થયું છે, જેના પરિણામે દેશમાં મોંઘવારીનું દબાણ વધ્યું છે. જોકે, અમેરિકા સાઉદી અરેબિયાને શસ્ત્રો વેચીને યુદ્ધ સંબંધિત આ નુકસાનની ભરપાઈ કરી રહ્યું છે. યુદ્ધમાં 43 અબજ ડોલર ગુમાવ્યા હોવા છતાં, જાન્યુઆરીથી અત્યાર સુધીમાં અમેરિકાએ સાઉદી અરેબિયા સાથે અંદાજે 44 અબજ ડોલર (આશરે ₹4.22 લાખ કરોડ)ના સંભવિત શસ્ત્ર સોદા કર્યા છે.
3 સપ્ટેમ્બર, 2026ના પેન્ટાગોનના અહેવાલ મુજબ, 28 ફેબ્રુઆરીએ શરૂ થયેલા ‘ઓપરેશન એપિક ફ્યુરી’ (Operation Epic Fury) પરનો કુલ અંદાજિત ખર્ચ 43.6 અબજ ડોલર સુધી પહોંચી ગયો છે. આ રકમ અંદાજે ₹4.18 લાખ કરોડ જેટલી થાય છે. આ કુલ રકમમાંથી, લગભગ ₹1.07 લાખ કરોડ કાં તો વાસ્તવમાં ખર્ચાઈ ચૂક્યા છે અથવા લશ્કરી કામગીરી માટે ફાળવવામાં આવ્યા છે. બાકીના ₹3.11 લાખ કરોડ એવા નુકસાનને આવરી લેવા માટે છે જેના માટે હજુ સુધી કોઈ બજેટની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી નથી.
ખર્ચની વિગતો
આ ખર્ચનો સૌથી મોટો હિસ્સો વપરાઈ ગયેલા શસ્ત્રોની ફરીથી પૂર્તિ (replenishing) કરવા માટે છે, જેનો ખર્ચ અંદાજે ₹2.69 લાખ કરોડ છે. ગુમાવેલા સાધનો અને પ્લેટફોર્મ્સને બદલવાનો અંદાજિત ખર્ચ લગભગ ₹41,648 કરોડ છે. પેન્ટાગોને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે મૂલ્યાંકન પૂર્ણ થયા પછી આ આંકડો બદલાઈ શકે છે. ઓપરેશનલ ખર્ચમાં સૌથી મોટો હિસ્સો વાયુસેના (Air Force)નો છે જે અંદાજે ₹63,438 કરોડ છે, ત્યારબાદ નૌકાદળ (Navy)નો ₹21,252 કરોડ અને ભૂમિદળ (Army)નો ₹15,151 કરોડ હિસ્સો છે. આ કુલ આંકડામાં ઈંધણના ખર્ચમાં થયેલી 1.5 અબજ ડોલરની ઘટ (shortfall)નો સમાવેશ થતો નથી.
અમેરિકી કોંગ્રેસની બિન-પક્ષપાતી એજન્સી CBOએ અગાઉ 1 ઓગસ્ટ સુધીના સીધા ખર્ચનો અંદાજ લગભગ 38 અબજ ડોલર લગાવ્યો હતો. તે અનુમાન કરે છે કે ચાલુ યુદ્ધને કારણે માસિક વધારાનો ખર્ચ ₹19,188 કરોડથી લઈને ₹28,782 કરોડ સુધીનો થશે. CBO (કોંગ્રેશનલ બજેટ ઓફિસ) ના જણાવ્યા અનુસાર, વપરાઈ ગયેલા શસ્ત્રોના ભંડારને ફરીથી ભરવામાં પાંચ વર્ષ કે તેથી વધુ સમય લાગી શકે છે, અને તેમના આંકડાઓમાં દેવા પરના વ્યાજનો સમાવેશ થતો નથી. તેની અસર સામાન્ય અમેરિકનોના ખિસ્સા પર સ્પષ્ટ દેખાય છે; ફેબ્રુઆરીમાં ફુગાવાનો દર ૨.૪% હતો, જે ઓગસ્ટમાં વધીને ૩.૪% થયો છે. પેટ્રોલના ભાવ પ્રતિ ગેલન $૪.૩૩ છે, જ્યારે ડીઝલના ભાવ $૬ ની સપાટી વટાવી ગયા છે. વ્હાઇટ હાઉસે પેન્ટાગોન માટે વધારાના ₹૬.૪૪ લાખ કરોડની માંગણી કરી છે.
સાઉદી અરેબિયાને વેચવામાં આવેલા શસ્ત્રોનું મૂલ્ય કેટલું હતું?
જાન્યુઆરી અને સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ વચ્ચે, યુએસએ સાઉદી અરેબિયા માટે સંભવિત સંરક્ષણ ક્ષેત્રના અનેક મોટા સોદાઓને મંજૂરી આપી હતી. ૩૦ જાન્યુઆરીએ, PAC-3 પેટ્રિયોટ મિસાઇલો માટે અંદાજે ₹૮૬,૩૪૬ કરોડના સોદાને આખરી ઓપ આપવામાં આવ્યો હતો. ૩ ફેબ્રુઆરીએ, F-15 વિમાનોના જાળવણી અને સહાય માટે અંદાજે ₹૨૮,૭૮૨ કરોડના મૂલ્યના સોદાની જાહેરાત કરવામાં આવી હતી. જુલાઈમાં, અંદાજે ₹૧૮,૮૦૪ કરોડના મૂલ્યના APKWS-II શસ્ત્રોના સંભવિત વેચાણને મંજૂરી મળી હતી.
તે જ મહિનામાં વધુ સોદાઓ થયા
સપ્ટેમ્બરમાં સોદાઓની ગતિ તેજ થઈ હતી. ૪ સપ્ટેમ્બરે, JDAM-ER કિટ્સ માટે અંદાજે ₹૪૭,૯૭૦ કરોડ અને AGT-1500 એન્જિન માટે ₹૭,૧૯૬ કરોડના સંભવિત સોદાઓની જાહેરાત કરવામાં આવી હતી. સૌથી મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય ૧૭ સપ્ટેમ્બરે લેવામાં આવ્યો હતો, જેમાં ૪૮ F-35 ફાઇટર જેટ અને ૪૯ એન્જિનના સંભવિત વેચાણને મંજૂરી આપવામાં આવી હતી. આ સોદાનું અંદાજિત મૂલ્ય લગભગ ₹૨.૩૩ લાખ કરોડ છે. આ છ મોટા સોદાઓને જોડતા કુલ અંદાજિત મૂલ્ય લગભગ ₹૪.૨૨ લાખ કરોડ થાય છે.