UPI: ₹2,000 થી વધુના પેમેન્ટ પર MDR લાદવાના નિર્ણય પાછળ કોઈ વિદેશી દબાણ નથી; નાણાં મંત્રાલયની સ્પષ્ટતા

₹2,000 થી વધુના અમુક UPI મર્ચન્ટ વ્યવહારો પર 0.4% મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ (MDR) લાદવાના નિર્ણય અંગે ઉઠેલા સવાલો વચ્ચે, નાણાં મંત્રાલયે બુધવારે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે આ નિર્ણય પાછળ કોઈ વિદેશી પ્રભાવ નથી. મંત્રાલયે જણાવ્યું હતું કે ભારત UPI સંબંધિત નીતિગત નિર્ણયો સ્વતંત્ર રીતે લે છે.

સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘X’ પરની એક પોસ્ટમાં, મંત્રાલયે એ દાવાઓને ફગાવી દીધા હતા કે UPI પર MDR લાદવાનો નિર્ણય વિદેશી દબાણને કારણે લેવામાં આવ્યો હતો. સરકારનો ઉદ્દેશ્ય એક એવી ડિજિટલ પેમેન્ટ ઇકોસિસ્ટમ બનાવવાનો છે જે લાંબા ગાળે ટકાઉ, સર્વસમાવેશક અને પરવડે તેવી રહે.

રોજિંદા UPI પેમેન્ટ્સ મોટાભાગે મફત રહેશે

નાણાં મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, ₹2,000 સુધીના મર્ચન્ટ પેમેન્ટ્સ અથવા નાના વેપારીઓ માટે ‘ઝીરો-MDR’ વ્યવસ્થા હેઠળ આવતા વ્યવહારો પર કોઈ MDR વસૂલવામાં આવશે નહીં. મંત્રાલયે જણાવ્યું હતું કે લગભગ 96% P2M (વ્યક્તિ-થી-વેપારી) વ્યવહારો નવી જોગવાઈઓથી પ્રભાવિત થશે નહીં. UPI QR કોડ દ્વારા દર મહિને ₹1 લાખ સુધીની ચુકવણી મેળવતા નાના વેપારીઓ નવા MDRમાંથી મુક્તિ મેળવવાનું ચાલુ રાખશે; આ શ્રેણીમાં શેરી વિક્રેતાઓ, સ્થાનિક દુકાનો અને અન્ય નાના વ્યવસાયોનો સમાવેશ થાય છે.

આવશ્યક સેવાઓ અને મૂડી બજારો માટે અલગ દરો

રેલ્વે, ટેલિકોમ, વીમા અને ઇંધણ જેવા આવશ્યક ક્ષેત્રોમાં ₹2,000 થી વધુના વ્યવહારો પર પ્રતિ વ્યવહાર ₹5 નો ફ્લેટ MDR લાગુ થશે. દરમિયાન, મ્યુચ્યુઅલ ફંડ્સ, સિક્યોરિટીઝ અને સ્ટોકબ્રોકર્સ સંબંધિત ચૂકવણીઓ માટે MDR 0.02% નક્કી કરવામાં આવ્યો છે, જેમાં પ્રતિ વ્યવહાર મહત્તમ મર્યાદા ₹300 રાખવામાં આવી છે.

નવી MDR વ્યવસ્થા 15 ઓક્ટોબરથી અમલમાં આવશે

નવી જોગવાઈઓ હેઠળ, 15 ઓક્ટોબર, 2026 થી અમલમાં આવતા, ₹2,000 થી વધુના પાત્ર વ્યક્તિ-થી-વેપારી (P2M) UPI પેમેન્ટ્સ પર 0.4% MDR લાગુ થશે. ₹75,000 કે તેથી વધુના વ્યવહારો માટે મહત્તમ MDR મર્યાદા પ્રતિ વ્યવહાર ₹300 નક્કી કરવામાં આવી છે. દરમિયાન, રકમ ગમે તે હોય, વ્યક્તિ-થી-વ્યક્તિ (P2P) ચૂકવણીઓ પર કોઈ MDR વસૂલવામાં આવશે નહીં. મહત્વની વાત એ છે કે, MDR ગ્રાહક પાસેથી વસૂલવામાં આવશે નહીં; આ મર્ચન્ટ પેમેન્ટ ઇકોસિસ્ટમ (વેપારી ચુકવણી વ્યવસ્થા) હેઠળ લાગુ પડતી ફી છે અને તે બેંકો, પેમેન્ટ સર્વિસ પ્રોવાઇડર્સ તથા UPI એપ્લિકેશન પ્રોવાઇડર્સ સહિતના સંબંધિત હિતધારકો વચ્ચે વહેંચવામાં આવશે.