hormuz: હોર્મુઝની સ્થિતિ બાદ, બાબ-અલ-મંદેબ સામુદ્રધુની (Strait) પર વધતા તણાવે વૈશ્વિક તેલ પુરવઠા અંગે ચિંતાઓ વધારી છે. જો બંને દરિયાઈ માર્ગો ખોરવાય છે, તો તેની અસર વ્યાપક હોઈ શકે છે—જે કાચા તેલના ભાવથી લઈને ભારતના વેપાર સુધીની દરેક બાબતને અસર કરશે. જ્યારે બે મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ માર્ગો—જેમાંથી દરરોજ લાખો ડોલરનું તેલ, ગેસ અને માલસામાન પસાર થાય છે—તે એકસાથે જોખમમાં હોય ત્યારે ભાવ પર શું અસર થાય છે? એક તરફ, ઈરાન-અમેરિકા વચ્ચેના તણાવને કારણે હોર્મુઝ સામુદ્રધુનીમાંથી થતી જહાજોની અવરજવર પર ગંભીર અસર પડી છે; બીજી તરફ, યમનના હુથી લડવૈયાઓના વધતા પ્રભાવે બાબ-અલ-મંદેબ સામુદ્રધુની અંગે ચિંતા વધારી છે. પરિણામે, પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષની અસર હવે માત્ર સાઉદી અરેબિયા, ઈરાન કે યમન પૂરતી સીમિત રહી નથી.
આ પરિસ્થિતિ સીધી રીતે વૈશ્વિક તેલ પુરવઠા અને દરિયાઈ વેપાર સાથે જોડાયેલી છે. નોંધનીય છે કે, હુથીઓએ બાબ-અલ-મંદેબ સામુદ્રધુનીમાં વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ એવા માયુન ટાપુ (જેને પેરિમ ટાપુ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) પર પોતાનું વર્ચસ્વ સ્થાપિત કરવાનો દાવો કર્યો છે. આ ટાપુ શિપિંગ રૂટ (જહાજોના માર્ગ) પર મહત્વપૂર્ણ સ્થાન ધરાવે છે, જેના કારણે આ વિસ્તારમાંથી પસાર થતા જહાજોની સુરક્ષા અંગે પ્રશ્નો ઊભા થયા છે. સાઉદી અરેબિયા માટે આ ચિંતા વિશેષ ગંભીર છે કારણ કે બાબ-અલ-મંદેબ એ માત્ર એક દરિયાઈ માર્ગ નથી, પરંતુ તેના તેલની નિકાસ અને વેપાર માટે એક મહત્વપૂર્ણ ધમની સમાન છે.
અન્ય દેશોના જહાજો માટે પરવાનગી
જોકે, હુથીઓએ હજુ સુધી સમગ્ર બાબ-અલ-મંદેબ સામુદ્રધુની પર સંપૂર્ણ નિયંત્રણ મેળવ્યું નથી. વર્તમાન અહેવાલો સૂચવે છે કે આ માર્ગની આસપાસ તેમનો પ્રભાવ અને વ્યૂહાત્મક સ્થિતિ ઝડપથી મજબૂત બની છે. તેમણે માયુન ટાપુ અને યમનના પશ્ચિમી કિનારાના કેટલાક ભાગો પર નિયંત્રણ હોવાનો દાવો કર્યો છે. હુથી પ્રવક્તાએ જણાવ્યું છે કે સાઉદી અરેબિયા સિવાયના અન્ય દેશોના જહાજોને આ માર્ગ પરથી પસાર થવાની પરવાનગી છે. આમ, મુખ્ય જોખમ દરિયાઈ માર્ગ સંપૂર્ણપણે બંધ થવાનું નથી, પરંતુ જહાજોની સુરક્ષા સામેના જોખમો, તેલના પરિવહનમાં અવરોધ અને વ્યાપારી શિપિંગ માર્ગોમાં અડચણો ઊભી થવાનું છે.
તણાવ વધવાના ત્રણ મુખ્ય કારણો:
હોર્મુઝ સામુદ્રધુનીમાંથી જહાજોની અવરજવરમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો છે.
હુથીઓએ બાબ-અલ-મંદેબ સામુદ્રધુની નજીક મજબૂત વ્યૂહાત્મક પકડ મેળવી છે.
તેલ અને દરિયાઈ વેપારના ખર્ચમાં વધારો થવાનું જોખમ વધ્યું છે. હુથીઓના વધતા પ્રભાવને કારણે શું બદલાવ આવ્યો છે?
થોડા દિવસો પહેલા જ પશ્ચિમ યમનના દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાં હુથીઓની વધતી હાજરી અંગેના અહેવાલો સામે આવ્યા હતા, જેનાથી ચિંતા ઊભી થઈ હતી. હુથીઓએ દાવો કર્યો છે કે તેમણે યમનના પશ્ચિમ કિનારા પર પોતાની પકડ મજબૂત કરી લીધી છે. આ પહેલાં, તેમણે મોચા બંદર પર નિયંત્રણ મેળવ્યું હતું અને ત્યારબાદ માયુન (જે ‘પેરિમ ટાપુ’ તરીકે પણ ઓળખાય છે) તરફ તેમની આગળ વધવાની ગતિવિધિઓના અહેવાલો સામે આવ્યા હતા. બાબ-અલ-મંદેબની સામુદ્રધુનીમાં આવેલો આ ટાપુ અત્યંત વ્યૂહાત્મક મહત્વ ધરાવે છે.
અહીં હાજરી હોવાને કારણે દરિયાઈ માર્ગો પર દેખરેખ રાખવી અને નજીકના જહાજોની અવરજવર પર નજર રાખવી સરળ બને છે. આ કારણોસર, સાઉદી અરેબિયાએ અમેરિકાને હુથીઓ વિરુદ્ધ પગલાં લેવા વિનંતી કરી હતી. જોકે, અહેવાલો અનુસાર, તે સમયે અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે આવા પગલાં લેવાનો ઇનકાર કર્યો હતો. આ બાબતે સાઉદી અરેબિયા માટે પરિસ્થિતિને વધુ જટિલ બનાવી દીધી છે.