Iran સાથેના તણાવ વચ્ચે, અમેરિકા સાઉદી અરેબિયા સાથે પરમાણુ કરાર કરશે. શા માટે પ્રશ્નો ઉભા થઈ રહ્યા છે?

Iran: અમેરિકા અને સાઉદી અરેબિયા વચ્ચે પરમાણુ કરારનો પ્રસ્તાવ છે. જો આ કરાર પૂર્ણ થાય છે, તો સાઉદી અરેબિયાને યુરેનિયમ સમૃદ્ધ કરવાની પરવાનગી મળી શકે છે. આ કરાર એવા સમયે થયો છે જ્યારે ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે તણાવ વધી રહ્યો છે. સાઉદી અરેબિયાએ પહેલાથી જ કહ્યું છે કે જો ઈરાન પરમાણુ બોમ્બ વિકસાવશે, તો તે પણ કરશે.

અમેરિકા અને સાઉદી અરેબિયા વચ્ચે સંભવિત પરમાણુ કરાર અંગે ચિંતા વધી છે. યુએસ કોંગ્રેસનલ દસ્તાવેજો અને વોશિંગ્ટન સ્થિત આર્મ્સ કંટ્રોલ એસોસિએશને જણાવ્યું છે કે આ કરાર સાઉદી અરેબિયાને સ્થાનિક સ્તરે યુરેનિયમ સમૃદ્ધ કરવાની મંજૂરી આપી શકે છે. નિષ્ણાતો કહે છે કે આ ભવિષ્યમાં પરમાણુ શસ્ત્રોના વિકાસ માટે માર્ગ મોકળો કરી શકે છે.

યુએસ રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અને ભૂતપૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ જો બિડેન બંનેએ અમેરિકન ટેકનોલોજી શેર કરવા માટે સાઉદી અરેબિયા સાથે પરમાણુ કરાર કરવાનો પ્રયાસ કર્યો. જો કે, એવી ચિંતા છે કે જો સાઉદી અરેબિયા ઘરે સેન્ટ્રીફ્યુજ ચલાવવાનું શરૂ કરે છે, તો તે શસ્ત્ર કાર્યક્રમ તરફ આગળ વધી શકે છે. સાઉદી ક્રાઉન પ્રિન્સ મોહમ્મદ બિન સલમાન (MBS) એ અગાઉ કહ્યું છે કે જો ઈરાન પરમાણુ બોમ્બ વિકસાવશે, તો તેઓ પણ તે જ કરશે.

સાઉદી અરેબિયાએ પાકિસ્તાન સાથે કરાર કર્યો

ગયા વર્ષે, સાઉદી અરેબિયા અને પરમાણુ શસ્ત્રોથી સજ્જ પાકિસ્તાને પરસ્પર સંરક્ષણ કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા. આ પછી, પાકિસ્તાનના સંરક્ષણ પ્રધાને જણાવ્યું હતું કે જો જરૂર પડે તો તેમનો પરમાણુ કાર્યક્રમ સાઉદી અરેબિયાને ઉપલબ્ધ કરાવી શકાય છે. આને મધ્ય પૂર્વના એકમાત્ર પરમાણુ શસ્ત્રોથી સજ્જ દેશ માનવામાં આવતા ઇઝરાયલ માટે ચેતવણી તરીકે જોવામાં આવ્યું.

ટ્રમ્પની યોજના શું છે?

યુએસ કોંગ્રેસના અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર સાઉદી અરેબિયા સહિત 20 દેશો સાથે પરમાણુ વેપાર કરાર કરવા માંગે છે. આ કરાર અબજો ડોલરનો હોઈ શકે છે. આ કરાર હેઠળ, બંને દેશો સંયુક્ત રાષ્ટ્ર પરમાણુ નિરીક્ષક સંસ્થા, આંતરરાષ્ટ્રીય પરમાણુ ઉર્જા એજન્સી (IAEA) સાથે સલામતી અને દેખરેખ કરાર કરશે. આ કરાર સંવર્ધન, બળતણ ઉત્પાદન અને પુનઃપ્રક્રિયા જેવા સંવેદનશીલ ક્ષેત્રોનું નિરીક્ષણ કરશે.

IAEA એ જણાવ્યું છે કે તે બંને દેશો સાથે સંપર્કમાં છે અને જો જરૂરી હોય તો નિરીક્ષણ અને ચકાસણી કરશે. નિષ્ણાતો કહે છે કે ફક્ત સંવર્ધનથી તાત્કાલિક પરમાણુ બોમ્બ ઉત્પન્ન થતો નથી, કારણ કે તેને વધુ તકનીકી પગલાંની જરૂર પડે છે. જો કે, તે શસ્ત્ર વિકસાવવા તરફ એક મહત્વપૂર્ણ પગલું છે. આ જ કારણ છે કે પશ્ચિમી દેશો ઈરાનના કાર્યક્રમ અંગે ચિંતિત છે, કારણ કે ઈરાને પહેલાથી જ 60% સુધી યુરેનિયમનું સંવર્ધન કરી લીધું છે. પરમાણુ હથિયાર બનાવવા માટે 90% સંવર્ધન જરૂરી છે.