Pm modi: વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની શ્રીલંકા મુલાકાતે ચીનના વધતા પ્રભાવને રોકવાનું કામ કર્યું છે. મોદીને ‘મિત્ર વિભૂષણ’થી સન્માનિત કરીને શ્રીલંકાએ સ્પષ્ટ સંદેશ આપ્યો કે તેની જમીનનો ઉપયોગ ભારત વિરુદ્ધ કરવામાં આવશે નહીં. ભારતની ‘નેબરહુડ ફર્સ્ટ’ નીતિ અને વ્યૂહાત્મક દ્રષ્ટિકોણથી, આ મુલાકાત ચીનના ઘેરામાં એક મહત્વપૂર્ણ કડી બની ગઈ છે, જેના કારણે ડ્રેગન બેકફૂટ પર આવી ગયો છે.
વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની શ્રીલંકાની મુલાકાત માત્ર ઔપચારિક મુલાકાત ન હતી, પરંતુ તે દક્ષિણ એશિયામાં ભારતની વ્યૂહાત્મક પકડને વધુ મજબૂત કરવાની દિશામાં એક મહત્વપૂર્ણ પગલું સાબિત થયું છે. શ્રીલંકાના રાષ્ટ્રપતિ અનુરા કુમારા દિસાનાયકેના કાર્યકાળ દરમિયાન મોદીની આ પ્રથમ મુલાકાત હતી, પરંતુ છેલ્લા 10 વર્ષમાં આ તેમની ચોથી શ્રીલંકાની મુલાકાત હતી. તેનો હેતુ માત્ર મિત્રતા મજબૂત કરવાનો જ નહોતો, પરંતુ ચીનની વધતી ઘૂસણખોરીને સંતુલિત કરવાનો પણ હતો.
વડાપ્રધાન મોદીને શ્રીલંકામાં જબરદસ્ત સન્માન મળ્યું. તેમને દેશના સર્વોચ્ચ નાગરિક સન્માન મિત્ર વિભૂષણથી નવાજવામાં આવ્યા હતા. આ ઉપરાંત તેમને ઔપચારિક ગાર્ડ ઓફ ઓનર પણ આપવામાં આવ્યું હતું. આ આતિથ્ય એ દર્શાવે છે કે શ્રીલંકા ભારત સાથેના સંબંધોને લઈને કેટલું ગંભીર છે. રાષ્ટ્રપતિ દિસાનાયકેએ સ્પષ્ટ કર્યું કે શ્રીલંકા તેની જમીનનો ઉપયોગ ભારત વિરુદ્ધ કોઈપણ પ્રવૃત્તિ માટે થવા દેશે નહીં. આ નિવેદનને ચીનને આપવામાં આવેલ સીધો સંદેશ માનવામાં આવી રહ્યો છે.
પાડોશી પ્રથમ નીતિ
ભારત હંમેશા ‘નેબરહુડ ફર્સ્ટ’ની નીતિ પર કામ કરી રહ્યું છે અને શ્રીલંકા તેનું મહત્વનું સાથી રહ્યું છે. પરંતુ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ચીને શ્રીલંકામાં જંગી રોકાણ દ્વારા પોતાની પકડ મજબૂત કરવાનો પ્રયાસ કર્યો છે. કોલંબો પોર્ટ સિટી અને હમ્બનટોટા પોર્ટ જેવા પ્રોજેક્ટ તેના ઉદાહરણો છે. 2014માં કોલંબોમાં ચીનની સબમરીનની એન્ટ્રી અને 2022માં જાસૂસી જહાજ યુઆન વાંગ 5ની હાજરીએ ભારતની ચિંતા વધારી દીધી હતી.
ભારત શ્રીલંકાનો ઉપયોગ કરવા દેશે નહીં
ચીનની આ ક્રિયાઓ સાબિત કરે છે કે તે શ્રીલંકાને પ્યાદા તરીકે ઉપયોગ કરવા માંગે છે જેથી તે ભારતીય દરિયાઈ વિસ્તાર પર પ્રભુત્વ જમાવી શકે. તે જ સમયે, શ્રીલંકાની આર્થિક નબળાઇ અને 2022 ની દેવાની કટોકટીએ તેને ચીનના ખોળામાં ધકેલી દીધો હતો. હમ્બનટોટા પોર્ટ ચીનને 99 વર્ષની લીઝ પર સોંપવું એ આ દબાણનું પરિણામ હતું.
ચીનના પગલા પર મોદીનો મોટો હુમલો
આવી સ્થિતિમાં વડાપ્રધાન મોદીની શ્રીલંકા મુલાકાત ભારતની ગણતરીપૂર્વકની ચાલ છે. આ મુલાકાતનો હેતુ માત્ર સાંસ્કૃતિક કે રાજકીય નથી પરંતુ વ્યૂહાત્મક છે, ભારત એ સુનિશ્ચિત કરવા માંગે છે કે શ્રીલંકા તેની વ્યૂહાત્મક સુરક્ષામાં મજબૂત કડી બની રહે અને ચીનની ચાલનો જવાબ મિત્રતા અને વિશ્વાસ દ્વારા આપવામાં આવે.
ભારત ડિફેન્સ મોડમાં નહીં રમે
મોદીની આ મુલાકાત બાદ ચીનને એક મજબૂત સંદેશ આપવામાં આવ્યો છે કે ભારત હવે માત્ર પ્રતિક્રિયા નહીં આપે, પરંતુ પ્રો-એક્ટિવ વ્યૂહરચના અપનાવીને પાડોશી દેશોમાં પોતાનો પ્રભાવ વધારશે. શ્રીલંકા તરફથી મળેલ સમર્થન અને ખાતરી આ દિશામાં મોટી સફળતા છે. આવનારા સમયમાં આ મુલાકાત દક્ષિણ એશિયાની કૂટનીતિને નવી દિશા આપનારી સાબિત થઈ શકે છે, જ્યાં ભારતની ભૂમિકા વધુ નિર્ણાયક હશે.