ECI: ચૂંટણી પંચને મતદાર યાદીઓનું ખાસ સઘન સંશોધન (SIR) કરવાનો અધિકાર છે…” ચૂંટણી પંચની સુપ્રીમ કોર્ટમાં દલીલ

ECI: ચૂંટણી પંચે મંગળવારે સુપ્રીમ કોર્ટમાં દલીલ કરી હતી કે તેની પાસે મતદાર યાદીઓનું ખાસ સઘન સંશોધન (SIR) કરવાનો સંપૂર્ણ અધિકાર અને યોગ્યતા છે. કોઈ પણ વિદેશી નાગરિક મતદાર તરીકે નોંધાયેલ ન હોય તેની ખાતરી કરવી પણ તેની બંધારણીય જવાબદારી છે. કમિશનનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા વરિષ્ઠ વકીલ રાકેશ દ્વિવેદીએ મુખ્ય ન્યાયાધીશ (CJI), ન્યાયાધીશ સૂર્યકાંત અને ન્યાયાધીશ જોયમલ્યા બાગચીની બનેલી બેન્ચ સમક્ષ આ દલીલ રજૂ કરી હતી.

બેન્ચે બિહાર સહિત અનેક રાજ્યોમાં SIR કરવાના ચૂંટણી પંચના નિર્ણયને પડકારતી અરજીઓ પર અંતિમ સુનાવણી ફરી શરૂ કરી. આ અરજીઓ કમિશનની સત્તાઓના અવકાશ, નાગરિકતા અને મતદાનના અધિકાર અંગે બંધારણીય પ્રશ્નો ઉભા કરે છે.

વરિષ્ઠ વકીલ રાકેશ દ્વિવેદીએ દલીલ કરી હતી કે, બંધારણ મુજબ, રાજ્યના ત્રણેય અંગોમાં મુખ્ય બંધારણીય હોદ્દા ધરાવતા તમામ લોકો ભારતીય નાગરિક હોવા જોઈએ. તેમણે બંધારણની કલમ 124(3) પણ ટાંકી હતી, જે સુપ્રીમ કોર્ટ અને હાઇકોર્ટના ન્યાયાધીશોની નિમણૂકનું સંચાલન કરે છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે રાષ્ટ્રપતિ, ઉપરાષ્ટ્રપતિ અને વડા પ્રધાન જેવા ઉચ્ચ બંધારણીય પદો પર નિમણૂક માટે એક મુખ્ય શરત એ છે કે વ્યક્તિ ભારતીય નાગરિક હોય. દ્વિવેદીએ જણાવ્યું હતું કે, “બધી મહત્વપૂર્ણ નિમણૂકો ફક્ત ત્યારે જ થઈ શકે છે જો વ્યક્તિ નાગરિક હોય. આપણું બંધારણ મુખ્યત્વે નાગરિક-કેન્દ્રિત છે.”

બંધારણીય માળખાનો ઉલ્લેખ કરતા, તેમણે જણાવ્યું હતું કે જ્યારે બંધારણ ‘નાગરિક’ શબ્દનો ઉપયોગ કરે છે, ત્યારે તેની તપાસ સક્ષમ અધિકારી દ્વારા થવી જોઈએ. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ચૂંટણી પંચનું બંધારણીય ફરજ છે કે તે ખાતરી કરે કે કોઈ વિદેશી મતદાર યાદીમાં સામેલ ન થાય.

વરિષ્ઠ વકીલે જણાવ્યું હતું કે ચૂંટણી પંચનું કામ રાજકીય પક્ષોના વાણી-વર્તનનો જવાબ આપવાનું નથી. તેમણે કહ્યું હતું કે, “અમે રાજકીય પક્ષો પર ટિપ્પણી કરી રહ્યા નથી. અમારી ફરજ ફક્ત એ સુનિશ્ચિત કરવાની છે કે કોઈ વિદેશી મતદાર યાદીમાં સામેલ ન થાય. તે મહત્વપૂર્ણ છે કે અમારી પાસે આવું કરવાની શક્તિ અને ક્ષમતા હોય.”

પોતાની દલીલ ચાલુ રાખતા, દ્વિવેદીએ એક મહત્વપૂર્ણ બંધારણીય પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો. તેમણે પૂછ્યું કે શું બંધારણની કલમ 324 (જે ચૂંટણી પંચને ચૂંટણીઓનું નિરીક્ષણ, નિર્દેશન અને નિયંત્રણ કરવાની સત્તા આપે છે) કાયદાની જોગવાઈઓ દ્વારા સંપૂર્ણપણે રદ કરવામાં આવે છે કે પછી તેને કેસ-બાય-કેસ આધારે ધ્યાનમાં લેવી જોઈએ.

તેમણે દલીલ કરી હતી કે બંધારણની કલમ 324, 325 અને 326, લોક પ્રતિનિધિત્વ અધિનિયમની કલમ 16 સાથે, મતદાર યાદી સુધારણાના મામલામાં ચૂંટણી પંચને તેની સત્તાઓથી મુક્ત કરવા માટે એકસાથે વાંચી શકાતી નથી. દ્વિવેદીએ જણાવ્યું હતું કે આ ક્ષેત્ર સંપૂર્ણપણે બંધ નથી. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ચૂંટણી પંચ મતદાર યાદીની ચોકસાઈ જાળવવા માટે બંધારણીય સત્તાઓ જાળવી રાખે છે.

ટીએમસી સાંસદે એસઆઈઆર પર સુપ્રીમ કોર્ટમાં અરજી દાખલ કરી

તૃણમૂલ કોંગ્રેસ (ટીએમસી) સાંસદ ડેરેક ઓ’બ્રાયને પશ્ચિમ બંગાળમાં મતદાર યાદીઓના સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન (એસઆઈઆર) માં મનસ્વીતા અને પ્રક્રિયાગત અનિયમિતતાઓનો આરોપ લગાવતા સુપ્રીમ કોર્ટમાં અરજી દાખલ કરી છે.

અરજીમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે, “ચૂંટણી પંચ મનસ્વી રીતે અથવા કાયદાની બહાર કાર્ય કરી શકતું નથી, ન તો તે કાયદેસર રીતે નિર્ધારિત પ્રક્રિયાઓને બદલે એડહોક અથવા અનૌપચારિક પદ્ધતિઓ અપનાવી શકે છે.” ડેરેક ઓ’બ્રાયને પશ્ચિમ બંગાળ સહિત અનેક રાજ્યોમાં SIR કરવા માટે ચૂંટણી પંચ દ્વારા જારી કરાયેલા આદેશો અને માર્ગદર્શિકાને પડકાર ફેંક્યો છે.