Gold: ૧૪ દિવસ, ૫૮ ટન સોનું, અને ૮ અબજ ડોલર… તુર્કીએ એવું શું કર્યું જેણે વૈશ્વિક સોનાના બજારને હચમચાવી નાખ્યું?

gold: પોતાના ઘટતા ચલણ – ‘લીરા’ – અને વધતી જતી ફુગાવાથી પોતાને બચાવવા માટે, તુર્કીએ એક વ્યૂહાત્મક પગલું ભર્યું છે જેણે વૈશ્વિક બજારને સ્તબ્ધ કરી દીધું છે. માત્ર ૧૪ દિવસના સમયગાળામાં, તુર્કીએ ૮ અબજ ડોલરનું ૫૮ ટન સોનું વેચી દીધું છે. આ મોટા વેચાણથી વિશ્વના સોનાના બજારને જ હચમચાવી નાખ્યું છે.

વૈશ્વિક બજારમાં સોનાના ભાવને લઈને હંમેશા ચર્ચા થતી રહે છે, પરંતુ તાજેતરના આંકડા બહાર આવ્યા છે જેણે અર્થશાસ્ત્રીઓ અને રોકાણકારોને સંપૂર્ણપણે આશ્ચર્યચકિત કરી દીધા છે. પોતાના સ્થાનિક આર્થિક પડકારોનો સામનો કરતા, તુર્કી અચાનક વિશ્વના સૌથી મોટા સોનાના વેચાણકર્તા તરીકે ઉભરી આવ્યું છે. માત્ર બે અઠવાડિયામાં, તુર્કીની સેન્ટ્રલ બેંકે ૫૮ ટન સોનું વેચી દીધું છે. આ વેચાયેલા સોનાનું કુલ મૂલ્ય ૮ અબજ ડોલરથી વધુ થવાનો અંદાજ છે. આ કોઈ સામાન્ય આર્થિક ઘટના નથી; આટલા મોટા જથ્થામાં સોનાના અચાનક વેચાણની સીધી અસર આંતરરાષ્ટ્રીય સોનાના ભાવ પર પડી છે.

૧૪ દિવસમાં ૫૮ ટન સોનાનું વેચાણ
ધ ઇકોનોમિક ટાઇમ્સ ના અહેવાલ મુજબ, ૧૩ માર્ચે પૂરા થયેલા સપ્તાહ દરમિયાન ૬ ટન સોનું વેચાયું હતું અને ૨૦ માર્ચ સુધીના સપ્તાહ દરમિયાન ૫૨.૪ ટન સોનું વેચાયું હતું. આ મોટા સોદા બાદ, તુર્કીના કુલ સોનાના ભંડારમાં ઘટાડો થઈને આશરે ૫૧૩ ટન થઈ ગયો છે. આ છેલ્લા સાત વર્ષમાં જોવા મળેલો સૌથી તીવ્ર ઘટાડો દર્શાવે છે.

વેચાયેલા સોનાના અડધાથી વધુનો ઉપયોગ વિદેશી સ્વેપ ડીલ્સ દ્વારા યુએસ ડોલર ઉધાર લેવા માટે કરવામાં આવ્યો હતો. બાકીનો હિસ્સો સીધો ખુલ્લા બજારમાં ઉતારવામાં આવ્યો હતો. આ વેચાણ એટલું મોટું હતું કે તે સોના-સમર્થિત ETF (એક્સચેન્જ-ટ્રેડેડ ફંડ્સ) માંથી કુલ ૪૩ ટનના વૈશ્વિક પ્રવાહને પણ ઓછું કરી ગયું. આમ, આ ૧૪ દિવસોમાં, તુર્કી વૈશ્વિક સ્તરે સોનાના વેચાણનું કેન્દ્ર બન્યું.

અનિયમિત ફુગાવા સામે લડવા માટે સંઘર્ષ
આ અભૂતપૂર્વ પગલા પાછળનું મુખ્ય ઉત્પ્રેરક તુર્કીનું પોતાનું ડગમગતું અર્થતંત્ર છે. તુર્કીનું રાષ્ટ્રીય ચલણ, લીરા, હાલમાં ભારે દબાણ હેઠળ છે. પશ્ચિમ એશિયામાં યુદ્ધ ફાટી નીકળ્યા પછી, ઉર્જા આયાતનો ખર્ચ આસમાને પહોંચ્યો છે, અને યુએસ ડોલરની બજારમાં માંગમાં ભારે ઉછાળો આવ્યો છે. પરિણામે, લીરાને સ્થિર કરવું એ કેન્દ્રીય બેંક માટે એક મોટો પડકાર બની ગયો છે.

ફુગાવાને કાબુમાં લેવા માટે – એટલે કે વધતી કિંમતો – અને બજારની તરલતા જાળવવા માટે, તુર્કીને તેના વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડાર પર ભાર મૂકવાની ફરજ પડી છે. ધ કોબીસી લેટર ના અહેવાલ મુજબ, તુર્કીના કુલ વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડારમાં આશરે $40 બિલિયનનો ઘટાડો થયો છે, જે $175 બિલિયનથી પણ ઓછો થઈ ગયો છે. આ 2025 ના ત્રીજા ક્વાર્ટર પછીનો સૌથી નીચો સ્તર છે.