Gujaratની શાળાઓમાં હવે ‘વેલનેસ ટીમ’ ફરજિયાત, ધોરણ 9થી 12ના વિદ્યાર્થીઓના માનસિક સ્વાસ્થ્ય માટે નવી વ્યવસ્થા

Gujarat News: ગુજરાત સરકારે ધોરણ 9થી 12ના વિદ્યાર્થીઓમાં પરીક્ષાનું દબાણ, માનસિક તણાવ અને આત્મહત્યા જેવી ગંભીર ઘટનાઓ અટકાવવાના હેતુથી શાળાઓમાં માનસિક સ્વાસ્થ્ય સહાય પ્રણાલી ફરજિયાત બનાવી છે. નવા નિયમો અનુસાર, હવે રાજ્યની દરેક માધ્યમિક અને ઉચ્ચતર માધ્યમિક શાળાએ આચાર્યના નેતૃત્વમાં ‘સ્કૂલ વેલનેસ ટીમ’ (SWT) બનાવવી પડશે. આ ટીમમાં શિક્ષકો, કાઉન્સેલર, શાળા વ્યવસ્થાપન સમિતિના પ્રતિનિધિ અને વિદ્યાર્થીઓના બે ‘સાયકો-ફ્રેન્ડ્સ’નો સમાવેશ કરવામાં આવશે.

આ પહેલનો મુખ્ય ઉદ્દેશ વિદ્યાર્થીઓના શારીરિક સ્વાસ્થ્યની સાથે તેમના માનસિક અને ભાવનાત્મક સ્વાસ્થ્યને પણ પ્રાથમિકતા આપવાનો છે.

ધોરણ 9થી 12ની શાળાઓમાં નવી વ્યવસ્થા લાગુ

ગુજરાત સરકાર દ્વારા જાહેર કરાયેલી માહિતી અનુસાર, ગુજરાત માધ્યમિક અને ઉચ્ચતર માધ્યમિક શિક્ષણ નિયમો, 1974 હેઠળ આ નવી જોગવાઈઓ લાગુ કરવામાં આવી છે. ગુજરાત માધ્યમિક અને ઉચ્ચતર માધ્યમિક શિક્ષણ બોર્ડ સાથે જોડાયેલી ધોરણ 9થી 12ની શાળાઓએ હવે માનસિક સ્વાસ્થ્ય સહાયની વ્યવસ્થા ઊભી કરવી પડશે.

સરકારના જણાવ્યા મુજબ, આ નિયમો સુપ્રીમ કોર્ટની માર્ગદર્શિકાઓને અનુરૂપ છે. દરેક શાળાએ વિદ્યાર્થીઓની માનસિક સ્થિતિને સમજવા, તેમની સમસ્યાઓ સાંભળવા અને જરૂરિયાત મુજબ યોગ્ય માર્ગદર્શન પૂરું પાડવા માટે વ્યવસ્થિત માળખું ઊભું કરવાનું રહેશે.

પરીક્ષાનું દબાણ અને કૌટુંબિક અપેક્ષાઓ પર ધ્યાન

વિદ્યાર્થીઓ પર અભ્યાસ, પરીક્ષામાં સારા ગુણ મેળવવા, સ્પર્ધા અને ભવિષ્યની કારકિર્દી અંગેનું દબાણ વધી રહ્યું છે. આ ઉપરાંત સોશિયલ મીડિયાનો વધુ પડતો ઉપયોગ અને પરિવારની અપેક્ષાઓ પણ વિદ્યાર્થીઓના માનસિક સ્વાસ્થ્યને અસર કરી શકે છે.

સરકારની આ પહેલનો હેતુ વિદ્યાર્થીઓને આવી પરિસ્થિતિઓમાં યોગ્ય સહાય અને માર્ગદર્શન આપવાનો છે. શૈક્ષણિક પ્રદર્શન જેટલું જ મહત્વ વિદ્યાર્થીઓના માનસિક સ્વાસ્થ્યને પણ આપવામાં આવશે.

દરેક શાળામાં ‘સ્કૂલ વેલનેસ ટીમ’ બનાવવી પડશે

નવા નિયમો હેઠળ દરેક શાળાએ નવા શૈક્ષણિક વર્ષની શરૂઆતમાં સ્કૂલ વેલનેસ ટીમ (SWT)ની રચના કરવી પડશે. આ ટીમની કામગીરીની દર વર્ષે સમીક્ષા પણ કરવામાં આવશે.

ટીમની રચનામાં નીચેના સભ્યોનો સમાવેશ થશે:

• શાળાના આચાર્ય – ટીમના અધ્યક્ષ અને નેતા.
• કાઉન્સેલર અથવા નિયુક્ત શિક્ષક – ટીમના સંયોજક.
• માધ્યમિક અને ઉચ્ચતર માધ્યમિક વિભાગમાંથી એક-એક શિક્ષક.
• શાળા વ્યવસ્થાપન સમિતિનો એક પ્રતિનિધિ.
• શાળાનો એક બિન-શિક્ષણ કર્મચારી.
• બંને વિભાગનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા બે વિદ્યાર્થી પીઅર લીડર.

આ ટીમ વિદ્યાર્થીઓની સમસ્યાઓ ઓળખવા અને તેમને યોગ્ય સહાય મળે તે માટે કામ કરશે.

વિદ્યાર્થીઓને મદદ કરશે ‘સાયકો-ફ્રેન્ડ્સ’

આ નવી વ્યવસ્થામાં બે વિદ્યાર્થી પીઅર લીડરને ‘સાયકો-ફ્રેન્ડ્સ’ તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવશે. તેમનું કામ તણાવ કે અન્ય માનસિક મુશ્કેલીનો સામનો કરતા વિદ્યાર્થીઓની વાત સાંભળવાનું અને તેમને યોગ્ય માર્ગદર્શન મેળવવામાં મદદ કરવાનું રહેશે.

જોકે, ગંભીર માનસિક સમસ્યાઓના કિસ્સામાં લાયક કાઉન્સેલર અથવા નિષ્ણાતની મદદ લેવાની વ્યવસ્થા પણ આ પ્રણાલીનો ભાગ રહેશે.

NCERTની ‘ઉમીદ’ માર્ગદર્શિકાનો પણ ઉપયોગ થશે

ગુજરાત સરકારે રાષ્ટ્રીય શૈક્ષણિક સંશોધન અને તાલીમ પરિષદ (NCERT) દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવેલી ‘ઉમીદ’ માર્ગદર્શિકાને પણ આ પહેલ માટે સંદર્ભ માળખા તરીકે અપનાવી છે.

આ માર્ગદર્શિકામાં વિદ્યાર્થીઓની સમસ્યાઓને સમજવી, તેમને પ્રોત્સાહિત કરવા, સહાનુભૂતિપૂર્વક તેમની વાત સાંભળવી, મુશ્કેલીઓના ઉકેલ માટે મદદ કરવી અને તેમનો આત્મવિશ્વાસ વધારવા જેવા મુદ્દાઓનો સમાવેશ થાય છે.

આ નવી વ્યવસ્થા દ્વારા શાળાઓમાં એવું વાતાવરણ ઊભું કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવશે, જ્યાં વિદ્યાર્થીઓ અભ્યાસની સાથે પોતાની માનસિક અને ભાવનાત્મક મુશ્કેલીઓ અંગે પણ નિઃસંકોચ વાત કરી શકે.