china: નિર્મલા સીતારમણે ચીન પર નિશાન સાધ્યું! વેપારમાં સમાન તકોના અભાવ અંગે પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા

china: નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણે ભારત-ચીન વેપારમાં ચીનના પ્રતિબંધોને મુખ્ય અવરોધ ગણાવ્યા છે. તેમના મતે, ચીનના નિયમોને કારણે ભારતીય ઉત્પાદનોને ચીનના બજારમાં પૂરતી પહોંચ મળી રહી નથી. નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણે ચીન સાથેના વેપારમાં ભારતને થઈ રહેલા નુકસાન અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. તેમણે જણાવ્યું કે ચીન ભારતીય માલસામાન માટે તેના બજારમાં પૂરતી તકો આપી રહ્યું નથી. ચીન દ્વારા લાદવામાં આવેલા ‘નોન-ટેરિફ બેરિયર્સ’ (બિન-શુલ્ક અવરોધો) બંને દેશો વચ્ચે વેપાર વિસ્તારવામાં સૌથી મોટો અવરોધ બની રહ્યા છે. સીતારમણના જણાવ્યા અનુસાર, ચીન સાથે ભારતની વેપાર ખાધ સતત વધી રહી છે અને આ વર્ષે તે 100 અબજ ડોલરને વટાવી ગઈ છે.

શુક્રવારે બેંગકોકમાં આંતરરાષ્ટ્રીય મુદ્રા કોષ (IMF)ની બેઠક દરમિયાન, ‘એટલાન્ટિક કાઉન્સિલ’ સાથેની ચર્ચામાં નિર્મલા સીતારમણે આ ટિપ્પણીઓ કરી હતી. તેમણે સમજાવ્યું કે ચીન એવી વિવિધ શરતો લાદે છે જેના કારણે ભારતીય કંપનીઓ માટે ત્યાં પોતાના ઉત્પાદનો વેચવા મુશ્કેલ બને છે. તેમણે ઉદાહરણ આપતા કહ્યું કે, છોડ અને પાકને રોગો અને જીવાતોથી બચાવવાના નામે એવા નિયમો બનાવવામાં આવ્યા છે, જે ભારતીય ઉત્પાદનોની નિકાસ પર નકારાત્મક અસર કરે છે. ચીનમાં જેનરિક દવાઓ, માંસ અને શાકભાજી જેવી વસ્તુઓ માટે મોટી સંભાવનાઓ હોવા છતાં, ભારતીય નિકાસકારોને ત્યાં પૂરતી તકો મળી રહી નથી. તેમણે વધુમાં નોંધ્યું કે, ભારતે ચીની માલસામાન પર વળતા પગલાં રૂપે કોઈ બિન-શુલ્ક અવરોધો કે વધારાના શુલ્ક (ટેરિફ) લાદ્યા નથી.

સંબંધો સુધરી રહ્યા છે, પરંતુ વેપાર હજુ પણ એક પડકાર છે.
આ અઠવાડિયાની શરૂઆતમાં, વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકરે પણ ટિપ્પણી કરી હતી કે ભારતને ચીનમાં વેપાર માટે સમાન તકો (level playing field) મળી રહી નથી. દ્વિપક્ષીય વેપાર અંગેની આ ચિંતાઓ એવા સમયે સામે આવી છે જ્યારે બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધો સુધારવાના પ્રયાસો ચાલી રહ્યા છે; નોંધનીય છે કે 2020માં સરહદ પર થયેલી હિંસક અથડામણ બાદ આ સંબંધો બગડી ગયા હતા. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગ પણ બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધોને સ્થિર કરવા માટે કામ કરી રહ્યા છે. જોકે, રાજદ્વારી સ્તરે સુધારા છતાં, વેપાર સંબંધિત સમસ્યાઓ યથાવત છે.

ભારત ASEAN સાથેના તેના વેપાર કરારમાં સુધારા ઈચ્છે છે.
નાણામંત્રી સીતારમણે ‘એસોસિએશન ઓફ સાઉથઈસ્ટ એશિયન નેશન્સ’ (ASEAN) સાથેના ભારતના વેપાર કરારો અંગે પણ ચિંતાઓ વ્યક્ત કરી છે. તેમના મતે, હાલના કરારોની શરતો ભારતની તરફેણમાં સંતુલિત નથી. ભારત આ કરારો જાળવી રાખવા ઈચ્છે છે, પરંતુ વેપાર અસંતુલનને દૂર કરવા માટે તેની શરતોમાં સુધારા કરવા જરૂરી છે.

કાચા તેલ અને ખાતર પર નિર્ભરતા પણ ચિંતાનો વિષય છે
નાણામંત્રીએ નોંધ્યું કે કાચા તેલ અને ખાતરની આયાત પર ભારતની નિર્ભરતા અર્થતંત્ર માટે એક મોટો પડકાર છે. આ આવશ્યક ચીજવસ્તુઓની આયાત પાછળ સતત મોટી રકમ ખર્ચાય છે, જેની અસર દેશના વિદેશી મુદ્રા ભંડાર પર પડે છે. કાચા તેલના ઊંચા ભાવ, વિદેશી રોકાણકારો દ્વારા મૂડીનો પ્રવાહ બહાર જવો અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં બોન્ડ યીલ્ડ (વળતર દર)માં વધારો થવાને કારણે રૂપિયા પર દબાણ છે. આના જવાબમાં, રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા ડોલરનું વેચાણ કરીને અને અન્ય પગલાં લઈને રૂપિયાને સ્થિર કરવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે. તેમ છતાં, આયાતની જરૂરિયાતો અને પ્રવર્તમાન આંતરરાષ્ટ્રીય આર્થિક પરિસ્થિતિઓને કારણે રૂપિયા પર દબાણ યથાવત છે.