afghanistan: અફઘાનિસ્તાનને ચીન સાથે જોડતો ૧૨૧ કિમી લાંબો રોડ દેશના વેપાર, આર્થિક વિકાસ અને પ્રાદેશિક પરિવહનમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવશે તેવી અપેક્ષા છે; જોકે, પ્રશ્ન એ થાય છે કે ભારત માટે આ ચિંતાનો વિષય શા માટે છે? અફઘાનિસ્તાનના ઉત્તર-પૂર્વીય બદખ્શાન પ્રાંતમાં આવેલા ‘વાખાન કોરિડોર’ (Wakhan Corridor) દ્વારા ચીન સાથેના રોડ સંપર્કની સ્થાપનાએ સમગ્ર ક્ષેત્રનું વ્યૂહાત્મક મહત્વ વધારી દીધું છે. લગભગ ૧૨૧ કિલોમીટર લાંબો આ રોડ ચીનના શિનજિયાંગ પ્રદેશ સાથે જોડાય છે. અંદાજે ૫.૫ મિલિયન ડોલરના ખર્ચે બનેલો આ રોડ અફઘાનિસ્તાન અને ચીન વચ્ચે સીધા જમીની સંપર્કને વધારવા માટે એક મહત્વપૂર્ણ કડી માનવામાં આવે છે.
વાખાન કોરિડોર એ ઉત્તર-પૂર્વીય અફઘાનિસ્તાનમાં આવેલો જમીનનો એક સાંકડો પટ્ટો છે. તેની ઉત્તરે તાજિકિસ્તાન, પૂર્વમાં ચીનનો શિનજિયાંગ પ્રદેશ અને દક્ષિણમાં પાકિસ્તાન-વ્યાપ્ત કાશ્મીર આવેલા છે. તેના ભૌગોલિક સ્થાનને કારણે, આ વિસ્તાર અત્યંત સંવેદનશીલ માનવામાં આવે છે.
ચીન તરફના આ રોડથી શું બદલાશે?
તાલિબાન સરકારનો ઉદ્દેશ્ય આ રોડનો ઉપયોગ કરીને અફઘાનિસ્તાનના સોના અને અન્ય કુદરતી સંસાધનોને ચીની બજારો સુધી પહોંચાડવાનો છે. આનાથી અફઘાનિસ્તાનને અન્ય દેશો અને વિદેશી કંપનીઓ પરની નિર્ભરતા ઘટાડવામાં મદદ મળી શકે છે.
જોકે, ચીન માટે આ રોડ માત્ર એક વેપારી માર્ગ કરતાં વિશેષ મહત્વ ધરાવે છે. તે અફઘાનિસ્તાનના ખનિજ સંસાધનો સુધી સરળ પહોંચ પૂરી પાડી શકે છે અને શિનજિયાંગથી અફઘાનિસ્તાન અને મધ્ય એશિયા સુધીના સંપર્કને મજબૂત બનાવી શકે છે.
ભારત માટે ચિંતાનું કારણ શું છે?
ભારત માટે મુખ્ય ચિંતા આ રોડના ભૌગોલિક સ્થાન અને ચીનની વધતી જતી હાજરીને કારણે છે. વાખાન કોરિડોર ગિલગિટ-બાલ્ટિસ્તાન અને લદ્દાખની નજીક આવેલો છે—જે વિસ્તારો પર ભારત પોતાનો દાવો કરે છે. પરિણામે, આ વિસ્તારમાં ચીની માળખાગત સુવિધાઓ અને સંપર્કનો વિસ્તાર ભારત માટે વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ છે. ભારત પહેલેથી જ લદ્દાખમાં ચીન સાથે સરહદી પડકારોનો સામનો કરી રહ્યું છે; તેથી, વાખાન ક્ષેત્રમાં ચીની પ્રવૃત્તિમાં વધારો ઉત્તરીય સરહદ પર દેખરેખ અને વ્યૂહાત્મક સજ્જતાના મહત્વને વધુ સ્પષ્ટ કરે છે.