SC: સુપ્રીમ કોર્ટે ફટાકડા પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકવાનો ઇનકાર કર્યો; કહ્યું કે તે જનભાવના અને સ્વાસ્થ્ય બંને બાબતોને ધ્યાનમાં લેશે

SC: સુપ્રીમ કોર્ટમાં હાલમાં ફટાકડા અંગે સુનાવણી ચાલી રહી છે. બુધવારની કાર્યવાહી દરમિયાન, કોર્ટે સંકેત આપ્યો હતો કે તે ફટાકડા પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકશે નહીં કે તેના અનિયંત્રિત ઉપયોગની મંજૂરી આપશે નહીં. કોર્ટે ધાર્મિક લાગણીઓ અને બાળકો, વૃદ્ધો તથા બીમાર લોકો પર વાયુ પ્રદૂષણની વિપરીત અસરો વચ્ચે સંતુલન જાળવવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો.

સુનાવણી દરમિયાન, જસ્ટિસ એમ.એમ. સુંદરેશે ટિપ્પણી કરી હતી કે, “અમે એ સ્પષ્ટ કરવા માંગીએ છીએ કે અમે ન તો સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ માટે સંમત થઈશું કે ન તો ચોવીસ કલાક ફટાકડા ફોડવાની પરવાનગી આપીશું. આ માટે બે કારણો છે. પ્રથમ, સંપૂર્ણ પ્રતિબંધથી લોકોની ધાર્મિક લાગણીઓને ઠેસ પહોંચી શકે છે. બીજું, આખો દિવસ ફટાકડા ફોડવાની મંજૂરી આપવાથી વૃદ્ધો, બીમાર લોકો અને બાળકો સહિત તમામ જીવો પર ગંભીર નકારાત્મક અસર પડી શકે છે. તેથી, આપણે એવો ઉકેલ શોધવાની જરૂર છે જે ફટાકડા ફોડવા માટે ચોક્કસ સમય નક્કી કરે અને કયા પ્રકારના ફટાકડા વાપરી શકાય તે પણ નક્કી કરે.”

ત્રણ બાળકો દ્વારા ફટાકડા વિરુદ્ધ અરજી દાખલ

જસ્ટિસ સુંદરેશ અને જસ્ટિસ ઓગસ્ટિન જ્યોર્જ મસીહની બનેલી સુપ્રીમ કોર્ટની બેંચ ‘અર્જુન ગોપાલ વિરુદ્ધ ભારત સરકાર’ કેસની સુનાવણી કરી રહી હતી. આ અરજી ત્રણ બાળકો દ્વારા દાખલ કરવામાં આવી હતી, જેમાં ફટાકડાથી થતા સ્વાસ્થ્યના જોખમો પર પ્રકાશ પાડવામાં આવ્યો હતો અને વાયુ પ્રદૂષણને રોકવા માટે નિયંત્રણોની માંગ કરવામાં આવી હતી.

સુનાવણી દરમિયાન, કોર્ટે કેન્દ્ર સરકારના એ પ્રસ્તાવ પર વિચારણા કરી જેમાં અમુક શરતોને આધીન ‘સીરીઝ ફટાકડા’ (એકબીજા સાથે જોડાયેલા ફટાકડા)ના ઉત્પાદન અને વધુ પર્યાવરણીય મૂલ્યાંકનને આધીન ‘ગ્રીન ક્રેકર્સ’માં બેરિયમના ઉપયોગની વાત કરવામાં આવી હતી. કોર્ટે ચોક્કસ શરતોને આધીન નવી પેઢીના સીરીઝ ફટાકડાના ઉપયોગની મંજૂરી આપવાની સરકારની ભલામણ સ્વીકારી હતી.

આ શરતો ફટાકડાની સંખ્યા, તેના શેલ (ખોખા)નું કદ અને ક્રમિક વિસ્ફોટો વચ્ચેના સમયના અંતરાલને લગતી છે. આ ભલામણો પર્યાવરણ, વન અને આબોહવા પરિવર્તન મંત્રાલય દ્વારા હિસ્સેદારો અને ટેકનિકલ નિષ્ણાતો સાથે પરામર્શ કર્યા પછી રજૂ કરવામાં આવી હતી.

દિલ્હી-એનસીઆરમાં ફટાકડા પર કોઈ ચર્ચા-વિચારણા નહીં

જોકે, કોર્ટે આ વર્ષની દિવાળી માટે દિલ્હી-એનસીઆરમાં ફટાકડાના નિયમો અંગેના અલગ મુદ્દા પર વિચારણા મુલતવી રાખી હતી, કારણ કે એમસી મહેતા વિરુદ્ધ ભારત સંઘ કેસમાં સુપ્રીમ કોર્ટમાં આવી જ કાર્યવાહી પહેલાથી જ ચાલી રહી છે.

સુપ્રીમ કોર્ટે ચોક્કસ શરતોને આધીન શ્રેણીબદ્ધ ફટાકડાના ઉપયોગની મંજૂરી આપી છે. આ ‘શ્રેણીબદ્ધ ફટાકડા’ બહુવિધ ફટાકડાઓને એકસાથે જોડીને બનાવવામાં આવે છે અને ક્રમિક રીતે વિસ્ફોટ કરવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવે છે. નોંધનીય છે કે, સુપ્રીમ કોર્ટે અગાઉ 2018 માં વાયુ પ્રદૂષણ, ધ્વનિ પ્રદૂષણ અને ઘન કચરાનું ઉત્પાદન સંબંધિત ચિંતાઓને કારણે તેમના ઉત્પાદન, વેચાણ અને ઉપયોગ પર પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો.