baby: પરિવારના વડીલો આગ્રહ કરે તો પણ તે ન આપો! એક વર્ષથી નાની ઉંમરના બાળકો માટે મધ શા માટે જોખમી છે?
baby: ભારતમાં નવજાત શિશુની સંભાળમાં હજુ પણ વિવિધ પરંપરાગત રીત-રિવાજો અનુસરવામાં આવે છે. તેમાં બાળક એક વર્ષનું થાય તે પહેલાં તેને મધ ખવડાવવાનો પણ સમાવેશ થાય છે. જાણો ડોક્ટરો પાસેથી કે તેમના સ્વાસ્થ્ય માટે આ કેટલું જોખમી છે…
જન્મ પછી અમુક સમય સુધી બાળકને કેટલીક વસ્તુઓ ખવડાવવી કે પીવડાવવી જોઈએ નહીં. ભારતીયો વિવિધ પરંપરાગત રિવાજો પાળે છે; અમુક સ્થળોએ જન્મ પછી તરત જ નવજાત શિશુને પાણી આપવામાં આવે છે, જ્યારે અન્ય સ્થળોએ તેમને મધ ખવડાવવામાં આવે છે. ડોક્ટરો અને સ્વાસ્થ્ય નિષ્ણાતો જણાવે છે કે શરૂઆતના છ મહિના સુધી બાળકે માત્ર માતાનું દૂધ જ પીવું જોઈએ. આ મહત્વપૂર્ણ માર્ગદર્શિકાને અવગણીને, લોકો ઘણીવાર તેમને યોગ્ય લાગે તેવું કંઈપણ ખવડાવવાનું શરૂ કરી દે છે. અહીં, અમે તબીબી નિષ્ણાતોની સલાહ દ્વારા એક વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકને મધ આપવાના જોખમો વિશે સમજાવીએ છીએ.
નિષ્ણાતો સમજાવે છે કે જન્મ પછીના શરૂઆતના થોડા મહિનાઓ સુધી બાળકની રોગપ્રતિકારક શક્તિ નબળી હોય છે, જેના કારણે શરીરની અન્ય પ્રણાલીઓએ સામાન્ય કરતાં વધુ મહેનત કરવી પડે છે. પાચનતંત્ર પણ આમાં અપવાદ નથી. શિશુના આહારમાં થતી ભૂલોને કારણે પેટની સમસ્યાઓ, ઝાડા અને ઉલટી પણ થઈ શકે છે. ડોક્ટરો પાસેથી જાણો કે બાળકના પ્રથમ વર્ષ દરમિયાન તેને મધ આપવું જોઈએ કે નહીં…
નાના બાળકોનું પાચનતંત્ર હજુ સંપૂર્ણ રીતે વિકસિત હોતું નથી, તેથી મધમાં રહેલા બીજકણ (spores) આંતરડામાં વધી શકે છે અને એક એવું ઝેરી તત્વ ઉત્પન્ન કરી શકે છે જે ‘ઇન્ફન્ટ બોટ્યુલિઝમ’ (infant botulism) નામની ગંભીર સ્થિતિનું કારણ બને છે. તેના લક્ષણોમાં કબજિયાત, ખોરાક લેવામાં મુશ્કેલી, ધાવવાની નબળી પ્રતિક્રિયા, ધીમો રડવાનો અવાજ અને શરીરનું ઢીલું પડી જવું કે સ્નાયુઓની નબળાઈનો સમાવેશ થાય છે; ગંભીર કિસ્સાઓમાં, તેનાથી શ્વાસ લેવામાં પણ તકલીફ થઈ શકે છે.
જોકે આ સ્થિતિ દુર્લભ છે, પરંતુ તેના જોખમો ગંભીર છે; તેથી, સાવચેતીના ભાગરૂપે, બાળક ઓછામાં ઓછું ૧૨ મહિનાનું ન થાય ત્યાં સુધી તેને મધ ન આપવું જોઈએ. મધને દૂધ, પાણી કે બાળકના ખોરાકમાં ભેળવવું જોઈએ નહીં. સામાન્ય રીતે ૧૨ મહિનાની ઉંમર પછી મધ આપી શકાય છે, તેમ છતાં તેની માત્રા મર્યાદિત રાખવી શ્રેષ્ઠ છે.
આ ભૂલો પણ ટાળો
આ ઉપરાંત, નવજાત શિશુને જીવનના પ્રથમ છ મહિના દરમિયાન પાણી ન આપવું જોઈએ. સામાન્ય સંજોગોમાં, આ શરૂઆતના મહિનાઓમાં બાળકને માત્ર માતાના દૂધમાંથી જ પૂરતું પ્રવાહી મળી રહે છે. વધારાનું પાણી આપવાથી બાળકના પેટ ભરાઈ શકે છે, જેના કારણે તે કદાચ ઓછું દૂધ પીવે તેવી શક્યતા રહે છે. વળી, વધુ પડતું પાણી પીવાથી નાના બાળકોમાં ઇલેક્ટ્રોલાઇટનું સંતુલન ખોરવાઈ શકે છે.
સાથે જ, એ વાતનું પણ ધ્યાન રાખો કે બાળકને મધ ભેળવેલો કોઈ પણ ઘરે બનાવેલો ખોરાક ન આપવો જોઈએ; આમ કરવું તેમના સ્વાસ્થ્ય માટે હાનિકારક હોઈ શકે છે.