UPI: શું સરકાર રોકડ-આધારિત અર્થતંત્ર (કેશ ઇકોનોમી) તરફ વળવા માંગે છે? ₹2,000 થી વધુની ચુકવણીઓ અંગેના તમારા તમામ પ્રશ્નોના જવાબ અહીં છે

જો તમે UPI દ્વારા ₹5,000 કે ₹10,000 ની ચુકવણી કરો છો, તો સરકારે આવી લેવડદેવડ (ટ્રાન્ઝેક્શન) પર લાગુ થતી કોઈ પણ સ્વચાલિત ગ્રાહક ટ્રાન્ઝેક્શન ફીની જાહેરાત કરી નથી. લાખો ભારતીયો માટે UPI દ્વારા ચુકવણી કરવી એ રોજિંદી બાબત બની ગઈ છે. માત્ર એક ઝડપી સ્કેન, PIN એન્ટ્રી અને ચુકવણી પૂર્ણ. જો કે, UPI ચાર્જિસ અંગેની તાજેતરની ચર્ચાઓએ એક મોટો પ્રશ્ન ઊભો કર્યો છે: શું ભવિષ્યમાં વપરાશકર્તાઓએ મોટા UPI પેમેન્ટ્સ કરવા માટે પૈસા ચૂકવવા પડશે? સરકારે આ બાબતના એક મહત્વપૂર્ણ પાસાને સ્પષ્ટ કર્યું છે. બેંકો અથવા પેમેન્ટ સિસ્ટમ પ્રોવાઇડર્સ ₹2,000 સુધીના UPI વ્યવહારો પર કોઈ પણ પ્રત્યક્ષ કે પરોક્ષ ચાર્જ વસૂલી શકતા નથી. પરંતુ ₹2,500, ₹5,000 કે ₹20,000 ની ચુકવણીનું શું? અહીં જ પરિસ્થિતિને સમજવાની જરૂર છે.

સરકારે ચોક્કસપણે શું કહ્યું છે?
14 સપ્ટેમ્બરના રોજ બહાર પાડવામાં આવેલા એક જાહેરનામામાં, નાણાં મંત્રાલયે જણાવ્યું હતું કે ₹2,000 સુધીના UPI વ્યવહારો અને RuPay-સંચાલિત ડેબિટ કાર્ડ દ્વારા કરવામાં આવતી ચુકવણીઓ એવા ઇલેક્ટ્રોનિક માધ્યમો છે જેના પર બેંકો અને સિસ્ટમ પ્રોવાઇડર્સ ચાર્જ વસૂલી શકતા નથી. જાહેરનામામાં સ્પષ્ટપણે જણાવવામાં આવ્યું છે કે કોઈ પણ બેંક કે સિસ્ટમ પ્રોવાઇડર આ પદ્ધતિઓ દ્વારા ચુકવણી કરનાર કે મેળવનાર વ્યક્તિ પર કોઈ પણ પ્રત્યક્ષ કે પરોક્ષ ચાર્જ લાદી શકતા નથી.

તો, શું ₹2,000 થી વધુના UPI પેમેન્ટ્સ પર ચાર્જ લાગુ થશે?

આપમેળે નહીં. આ એ પાસું છે જેની સરળતાથી ગેરસમજ થઈ શકે છે. સરકારના તાજેતરના જાહેરનામામાં એવું ક્યાંય કહેવામાં આવ્યું નથી કે ₹2,000 થી વધુનું UPI પેમેન્ટ કરનાર વ્યક્તિએ હવે ફી ચૂકવવી પડશે. તેના બદલે, ‘પેમેન્ટ એન્ડ સેટલમેન્ટ સિસ્ટમ્સ એક્ટ’માં કરવામાં આવેલા તાજેતરના સુધારાઓ અમુક કિસ્સાઓમાં ચાર્જ વસૂલવા માટેનું કાનૂની માળખું સ્થાપિત કરે છે. સરકારે અગાઉ સંકેત આપ્યો હતો કે ભવિષ્યમાં, ‘મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ’ (MDR) ફક્ત અમુક ચોક્કસ મર્યાદાથી વધુના વેપારી વ્યવહારો (મર્ચન્ટ ટ્રાન્ઝેક્શન્સ) પર જ લાગુ થશે. તેણે એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે UPI દ્વારા ચુકવણી કરતા ગ્રાહકોએ ટ્રાન્ઝેક્શન ચાર્જિસનો સામનો કરવો પડશે નહીં.

બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો, ગ્રાહકો દ્વારા કરવામાં આવતા મફત UPI પેમેન્ટ્સ માટે ₹2,000 ની કોઈ નવી મહત્તમ મર્યાદા જાહેર કરવામાં આવી નથી. એવી કોઈ ગ્રાહક ફી જાહેર કરવામાં આવી નથી જે માત્ર એટલા માટે લાગુ થાય કે UPI પેમેન્ટ ₹2,000 થી વધી ગયું છે.