Gujarat News: ભારતના 80મા સ્વતંત્રતા દિવસ નિમિત્તે ગુજરાત વન વિભાગે કચ્છના બન્ની ઘાસના મેદાનોમાં 20 કાળિયારનું સફળતાપૂર્વક પુનઃસ્થાપન કર્યું છે. ગ્રીન્સ ઝૂઓલોજિકલ રેસ્ક્યુ એન્ડ રિહેબિલિટેશન સેન્ટર (GZRRC), વાંતારાના ટેકનિકલ સહયોગથી હાથ ધરાયેલી આ પહેલનો હેતુ બન્નીની મૂળ શાકાહારી વન્યજીવ વસ્તીને મજબૂત બનાવવાનો અને ઘાસના મેદાનની કુદરતી ઇકોલોજીને પુનર્જીવિત કરવાનો છે.
બન્નીમાં છોડવામાં આવેલા 20 કાળિયારમાં 5 નર અને 15 માદાનો સમાવેશ થાય છે. આ કાળિયારને જામનગર સ્થિત વાંતારાથી બન્ની સુધી લાવવામાં આવ્યા હતા. સ્થળાંતર પહેલાં જરૂરી મંજૂરીઓ મેળવવામાં આવી હતી અને વન્યજીવ સ્થળાંતરના નિર્ધારિત પ્રોટોકોલ મુજબ પશુચિકિત્સા તપાસ, આરોગ્ય તપાસ, સંસર્ગનિષેધ, રોગ દેખરેખ, સલામત પરિવહન અને પુનર્વસન સહિતની પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરવામાં આવી હતી.
બન્નીની ઇકોલોજી માટે કેમ મહત્વપૂર્ણ છે કાળિયાર?
બન્ની ભારતના મહત્વપૂર્ણ ઘાસના મેદાનોમાંનું એક છે અને અહીં પશુપાલન કરતા સ્થાનિક સમુદાયો સાથે અનેક મૂળ વન્યજીવ પ્રજાતિઓ પણ વસવાટ કરે છે. ઐતિહાસિક રીતે બન્નીમાં કાળિયાર ઉપરાંત ચિંકારા, નીલગાય અને જંગલી ડુક્કર જેવી શાકાહારી પ્રજાતિઓ જોવા મળતી હતી.
મૂળ શાકાહારી પ્રાણીઓની વસ્તી મજબૂત થવાથી ઘાસના મેદાનની ખાદ્ય સાંકળ અને શિકારી-શિકારના કુદરતી સંબંધોને પુનઃસ્થાપિત કરવામાં મદદ મળી શકે છે. લાંબા ગાળે આ પ્રક્રિયા બન્નીની જૈવવિવિધતા અને ઇકોલોજીકલ સંતુલનને મજબૂત બનાવવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી શકે છે.
ગુજરાતના સ્થાનિક શાકાહારી વન્યજીવન સંરક્ષણ કાર્યક્રમનો ભાગ
આ પહેલને ગુજરાતના સ્થાનિક શાકાહારી વન્યજીવનના સંરક્ષણ અને પુનઃસ્થાપનના વ્યાપક પ્રયાસોના ભાગરૂપે જોવામાં આવી રહી છે. વન વિભાગ અને વાંતારા દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલી આ કામગીરીમાં વૈજ્ઞાનિક ઘાસના મેદાન વ્યવસ્થાપન, નિવાસસ્થાન સંરક્ષણ અને સ્થાનિક સમુદાયોના સહયોગને મહત્વ આપવામાં આવી રહ્યું છે.
ગુજરાતના વન્યજીવ વિભાગના અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ, માત્ર પ્રાણીઓને કુદરતી નિવાસસ્થાનમાં છોડવાથી પુનઃસ્થાપન પૂર્ણ થતું નથી. પ્રાણીઓના આરોગ્ય, નિવાસસ્થાનની સ્થિતિ, વસ્તી વ્યવસ્થાપન અને સ્થાનિક સમુદાયોની ભાગીદારી જેવા અનેક પરિબળોનું સતત ધ્યાન રાખવું જરૂરી છે.
અધિકારીઓએ શું કહ્યું?
IFS જયપાલ સિંહે જણાવ્યું કે સ્વસ્થ કુદરતી લેન્ડસ્કેપના પુનઃસ્થાપન માટે મૂળ વન્યજીવોની વસ્તીને પુનઃસ્થાપિત કરવી મહત્વપૂર્ણ છે. બન્નીમાં 20 કાળિયારનું પુનર્વસન આ અનોખા ઘાસના મેદાનની ઇકોલોજીકલ ઓળખ અને જૈવવિવિધતાને મજબૂત બનાવવાની દિશામાં મહત્વપૂર્ણ પગલું છે.
ખાસ નિર્દેશક અજિત કુલકર્ણીએ જણાવ્યું કે પ્રજાતિ પુનઃસ્થાપન માત્ર વન્યજીવોને તેમના કુદરતી નિવાસસ્થાનમાં છોડવા પૂરતું નથી. તેના માટે નિવાસસ્થાન, પ્રાણીઓની જરૂરિયાતો, વસ્તી આયોજન અને સ્થાનિક સમુદાયોના સક્રિય સહયોગને સમજવો જરૂરી છે.
બન્નીમાં કાળિયારનું આ પુનઃસ્થાપન આગામી સમયમાં ઘાસના મેદાનના વૈજ્ઞાનિક સંચાલન અને મૂળ વન્યજીવોના સંરક્ષણ માટે મહત્વપૂર્ણ આધાર બની શકે છે.