Chabahar: ભારત માટે ચાબહાર બંદર કેમ મહત્વપૂર્ણ છે? યુદ્ધવિરામ પછી અમેરિકાએ પહેલી વાર ઈરાનના વ્યૂહાત્મક બંદરને નિશાન બનાવ્યું

Chabahar: યુદ્ધવિરામ પછી અમેરિકાએ ઈરાનના ચાબહાર બંદર નજીક લશ્કરી કાર્યવાહી કર્યા પછી ભારત માટેના એક મહત્વપૂર્ણ વ્યૂહાત્મક પ્રોજેક્ટ અંગે ફરી એકવાર પ્રશ્નો ઉભા થયા છે – યુદ્ધવિરામ પછી આ પહેલું પગલું છે. આ ઘટનાક્રમથી પશ્ચિમ એશિયામાં તણાવ વધ્યો છે અને ભારતના સૌથી મહત્વપૂર્ણ વિદેશી માળખાકીય રોકાણોમાંના એકના ભવિષ્ય વિશે ચિંતાઓ ઉભી થઈ છે.

ભારત માટે, ચાબહાર બંદર ફક્ત એક વ્યાપારી બંદર કરતાં ઘણું વધારે છે. તે અફઘાનિસ્તાન અને મધ્ય એશિયા માટે એક વ્યૂહાત્મક પ્રવેશદ્વાર તરીકે કામ કરે છે, જે ભારતને પાકિસ્તાનને બાયપાસ કરીને વૈકલ્પિક વેપાર માર્ગ પૂરો પાડે છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં, ભારતે આ બંદરના વિકાસ અને સંચાલનમાં ભારે રોકાણ કર્યું છે.

અહેવાલો અનુસાર, યુએસ હુમલા બાદ ચાબહારમાં અનેક વિસ્ફોટ થયા અને વીજળી ખોરવાઈ ગઈ. યુએસ સૈન્યએ જણાવ્યું હતું કે તેણે આંતરરાષ્ટ્રીય શિપિંગને વિક્ષેપિત કરવા માટે ઈરાન દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાતા દરિયાઈ માળખાકીય સુવિધાઓ અને લશ્કરી સુવિધાઓને નિશાન બનાવી હતી. જોકે, ઈરાને આ હુમલાની નિંદા કરી, તેને યુદ્ધવિરામનું ઉલ્લંઘન ગણાવ્યું અને કડક જવાબ આપવાની ચેતવણી આપી.

જો તણાવ વધુ વધશે, તો ભારતના વેપાર માર્ગો, કનેક્ટિવિટી પ્રોજેક્ટ્સ અને આ ક્ષેત્રમાં વ્યૂહાત્મક હિતો નોંધપાત્ર પડકારોનો સામનો કરી શકે છે.

ચાબહાર બંદર ભારત માટે કેમ મહત્વપૂર્ણ છે?

અફઘાનિસ્તાન અને મધ્ય એશિયા માટે વૈકલ્પિક માર્ગ

ભારત પાસે અફઘાનિસ્તાન સુધી સીધી જમીન ઍક્સેસનો અભાવ છે કારણ કે પાકિસ્તાન જમીન માર્ગો દ્વારા ભારતીય માલના પરિવહનની મંજૂરી આપતું નથી. ચાબહાર બંદર ભારતને પાકિસ્તાન પર આધાર રાખ્યા વિના અફઘાનિસ્તાન અને આગળ મધ્ય એશિયામાં કાર્ગો પરિવહન માટે વૈકલ્પિક માર્ગ પ્રદાન કરે છે.

INSTC માં એક મુખ્ય કડી

ચાબહાર આંતરરાષ્ટ્રીય ઉત્તર-દક્ષિણ પરિવહન કોરિડોર (INSTC) નો એક મહત્વપૂર્ણ ઘટક છે. તે ભારતને ઈરાન, રશિયા અને મધ્ય એશિયાઈ રાષ્ટ્રો સાથે જોડતો બહુ-મોડલ વેપાર માર્ગ છે. આ કોરિડોર પરિવહન ખર્ચમાં ઘટાડો કરશે અને ભારત અને યુરોપ વચ્ચે માલના પરિવહન માટે જરૂરી સમય નોંધપાત્ર રીતે ઘટાડશે તેવી અપેક્ષા છે.

ચીનના ગ્વાદર બંદર પર વ્યૂહાત્મક પ્રતિભાવ

પાકિસ્તાનના ગ્વાદર બંદર થી આશરે 170 કિલોમીટર દૂર સ્થિત, ચાબહાર ભારત માટે ખૂબ જ વ્યૂહાત્મક મહત્વ ધરાવે છે. ચીને ‘ચીન-પાકિસ્તાન આર્થિક કોરિડોર’ (CPEC) હેઠળ ગ્વાદર બંદરમાં નોંધપાત્ર રોકાણ કર્યું છે.

ચાબહારમાં ભારતની હાજરી અરબી સમુદ્ર અને હિંદ મહાસાગરમાં તેની સ્થિતિને મજબૂત બનાવે છે જ્યારે આ ક્ષેત્રમાં ચીનના વધતા પ્રભાવને સંતુલિત કરવામાં મદદ કરે છે. આ બંદર પ્રાદેશિક દરિયાઈ સુરક્ષા અને વેપાર જોડાણમાં ભારતની ભૂમિકાને પણ વધારે છે.

ચાબહારમાં ભારતનું રોકાણ

ભારત અને ઈરાને તાજેતરમાં ચાબહાર બંદરના સંચાલન માટે લાંબા ગાળાના કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે. આ કરાર હેઠળ, ઇન્ડિયા પોર્ટ્સ ગ્લોબલ લિમિટેડ (IPGL) બંદરના ટર્મિનલમાંથી એકનું સંચાલન કરવા માટે જવાબદાર છે.

ભારત ચાબહારને એક મુખ્ય પ્રાદેશિક વેપાર અને લોજિસ્ટિક્સ હબ તરીકે વિકસાવવાનું લક્ષ્ય રાખે છે, જેનાથી મધ્ય એશિયા અને તેનાથી આગળના દેશો સાથે જોડાણ વધશે.

ભારતની ચિંતાઓ શું છે?

ચાબહારની આસપાસ વધતા લશ્કરી તણાવ ભારતના વેપાર કોરિડોરને વિક્ષેપિત કરી શકે છે, ઉર્જા સુરક્ષાને અસર કરી શકે છે અને મધ્ય એશિયા સાથે જોડાયેલા કનેક્ટિવિટી પ્રોજેક્ટ્સમાં વિલંબ કરી શકે છે. આવી અસ્થિરતા ભારતના રોકાણો અને બંદર પર ચાલી રહેલા માળખાગત પ્રોજેક્ટ્સને પણ જોખમમાં મૂકી શકે છે.

પશ્ચિમ એશિયામાં વધતા ભૂ-રાજકીય તણાવ વચ્ચે, ભારત ચાબહાર બંદર પર સુરક્ષા પરિસ્થિતિનું નજીકથી નિરીક્ષણ કરે અને આ ક્ષેત્રમાં દેશના લાંબા ગાળાના વ્યૂહાત્મક અને આર્થિક હિતો પર સંભવિત અસરનું મૂલ્યાંકન કરે તેવી અપેક્ષા છે.