માત્ર લગ્ન પ્રમાણપત્રથી જ હિન્દુ લગ્ન માન્ય ગણાશે નહીં, Gujarat High Courtએ જણાવ્યું કે લગ્ન ક્યારે માન્ય રહેશે?

Gujarat High Court News: ગુજરાત હાઈકોર્ટે હિન્દુ લગ્નોની માન્યતા અંગે એક મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો આપ્યો છે. તેમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે ફક્ત રજિસ્ટર્ડ મેરેજ સર્ટિફિકેટ જ હિન્દુ લગ્નને કાયદેસર માન્યતા આપી શકતું નથી. કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે જો હિન્દુ મેરેજ એક્ટ, ૧૯૫૫ ની કલમ ૭ હેઠળ નિર્ધારિત જરૂરી ધાર્મિક વિધિઓ કરવામાં ન આવી હોય, તો આવા લગ્ન કાયદાની નજરમાં કાયદેસર ગણવામાં આવશે નહીં.

જસ્ટિસ ઈલેશ જે. વોરા અને જસ્ટિસ આર.ટી. વાછાણીની ડિવિઝન બેન્ચે જણાવ્યું હતું કે લગ્નનું પ્રમાણપત્ર ફક્ત એવા લગ્નનો પુરાવો છે જે પહેલાથી જ સંપૂર્ણ કાનૂની વિધિઓ સાથે પૂર્ણ થઈ ચૂક્યા છે. જો જરૂરી લગ્ન વિધિઓ કરવામાં ન આવી હોય, તો માત્ર નોંધણી પતિ-પત્નીના કાયદેસર સંબંધને સ્થાપિત કરી શકતી નથી.

આ કેસમાં યુકેમાં રહેતા એક પુરુષ દ્વારા દાખલ કરાયેલી અરજીનો સમાવેશ થાય છે. તેણે કથિત લગ્નને રદબાતલ જાહેર કરવાનો ઇનકાર કરતા ફેમિલી કોર્ટના આદેશને હાઈકોર્ટમાં પડકાર્યો હતો. અરજદારે જણાવ્યું હતું કે જ્યારે મહિલાએ લગ્નનું પ્રમાણપત્ર લઈને તેના માતાપિતાનો સંપર્ક કર્યો અને પોતાને તેની પત્ની તરીકે રજૂ કર્યો ત્યારે તેને કથિત લગ્ન વિશે જાણ થઈ.

પુરુષે આરોપ લગાવ્યો કે તેણે ક્યારેય મહિલા સાથે લગ્ન કર્યા નથી કે કોઈ હિન્દુ લગ્ન વિધિ કરી નથી. તેણે એવો પણ દાવો કર્યો હતો કે મહિલાના પિતાની કંપનીમાં કામ કરતી વખતે તેને બઢતીનું વચન આપીને અને નોકરીમાંથી કાઢી મૂકવાની ધમકી આપીને દસ્તાવેજો પર સહી કરવા માટે દબાણ કરવામાં આવ્યું હતું.

મહિલાએ પણ સ્વીકાર્યું કે કોઈ લગ્ન થયા નથી.

સુનાવણી દરમિયાન, મહિલાએ તેના લેખિત જવાબમાં સ્વીકાર્યું કે બંને વચ્ચે હિન્દુ રિવાજો મુજબ કોઈ લગ્ન થયા નથી. કોઈ ધાર્મિક વિધિઓ કરવામાં આવી નથી, કે તેઓ ક્યારેય પતિ-પત્ની તરીકે સાથે રહ્યા નથી.

આ હોવા છતાં, ફેમિલી કોર્ટે અરજીને ફગાવી દીધી, એમ કહીને કે લગ્ન પ્રમાણપત્રની હાજરી પ્રથમ દૃષ્ટિએ લગ્નને માન્ય બનાવશે, અને સમગ્ર કેસની વિગતવાર સુનાવણી જરૂરી છે.

‘સપ્તપદી’ વિધિનો સમાવેશ થાય તો જ લગ્ન પૂર્ણ માનવામાં આવશે.

બાર અને બેન્ચના અહેવાલ મુજબ, હાઇકોર્ટે જણાવ્યું હતું કે જ્યારે મહિલાએ પોતે સ્વીકાર્યું છે કે જરૂરી લગ્ન વિધિઓ કરવામાં આવી નથી, ત્યારે બંને પક્ષોને લાંબી કાનૂની પ્રક્રિયામાંથી પસાર થવા માટે દબાણ કરવાનું કોઈ વાજબી કારણ નથી.

કોર્ટે સ્પષ્ટતા કરી કે હિન્દુ લગ્ન કાયદાની કલમ 7 મુજબ લગ્ન સંબંધિત પક્ષોમાં પ્રચલિત રિવાજો અનુસાર પૂર્ણ કરવા જરૂરી છે. જો તે વિધિઓમાં સપ્તપદી (સાત ફેરા)નો સમાવેશ થાય છે, તો સાતમા ફેરા પૂર્ણ થયા પછી જ લગ્નને સંપૂર્ણ અને કાયદેસર રીતે બંધનકર્તા ગણવામાં આવશે.

અરજદારને લગ્ન નોંધણી રદ કરવાની પરવાનગી આપવામાં આવી

બેન્ચે જણાવ્યું હતું કે હિન્દુ લગ્ન ફક્ત એક સામાજિક પ્રસંગ, મિજબાની અથવા મનોરંજન કાર્યક્રમ નથી, પરંતુ એક ‘સંસ્કાર’ છે જેના દ્વારા પુરુષ અને સ્ત્રી આજીવન, સમાન અને સંમતિથી વૈવાહિક સંબંધમાં પ્રવેશ કરે છે. આખરે, હાઇકોર્ટે કથિત લગ્નને રદબાતલ જાહેર કર્યો અને અરજદારને સંબંધિત અધિકારી સમક્ષ લગ્ન નોંધણી અને લગ્ન પ્રમાણપત્ર રદ કરવાની માંગ કરવાની મંજૂરી આપી.