Trump: ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચેના કરારનો સંપૂર્ણ ટેક્સ્ટ હજુ સુધી બહાર પાડવામાં આવ્યો નથી. જ્યારે અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ તેને જાહેર કરવા જઈ રહ્યા છે, ત્યારે અમેરિકી વાટાઘાટકાર જેડી વાન્સ અને ઈરાની વિદેશ મંત્રી દ્વારા આપવામાં આવેલા નિવેદનોમાં પ્રસ્તાવની વિગતો સ્પષ્ટ કરવામાં આવી છે. ચાલો જોઈએ કે વાસ્તવિક પ્રસ્તાવમાં શું શામેલ છે.
યુએસ અને ઈરાન વચ્ચેના પરમાણુ કરારનું માળખું બહાર આવવાનું શરૂ થઈ ગયું છે. યુએસ વાટાઘાટકાર ટીમના વડા જેડી વાન્સના જણાવ્યા અનુસાર, આ પ્રસ્તાવ દોઢ પાનાનો છે. બંને રાષ્ટ્રોના નેતાઓએ તેના પર ડિજિટલી હસ્તાક્ષર કર્યા છે, અને આ પ્રસ્તાવ શુક્રવાર (૧૯ જૂન) થી અમલમાં આવવાનો છે. તેમાં ૧૪ ચોક્કસ શરતોનો સમાવેશ થાય છે.
ઈરાની વિદેશ મંત્રી અબ્બાસ અરાઘચીએ જણાવ્યું હતું કે આ કરારમાં ચાર રાષ્ટ્રો શામેલ છે: એક તરફ લેબનોન અને ઈરાન, અને બીજી તરફ અમેરિકા અને ઇઝરાયલ. જો એક પણ દેશ તેનું પાલન કરવાનો ઇનકાર કરે છે, તો કરાર તૂટી જશે.
વાસ્તવિક કરાર પ્રસ્તાવમાં શું છે?
૧. અબ્બાસ અરાઘચીના મતે, આ એક વચગાળાનો કરાર છે જે ૬૦ દિવસ માટે માન્ય છે. આ કરાર હેઠળ, ઈરાન કે લેબનોન પર કોઈ હુમલા થશે નહીં; અમેરિકા અને ઇઝરાયલ આ કરારના બીજા પક્ષ છે.
૨. કરાર અમલમાં આવ્યા પછી, કાયમી ઉકેલ શોધવાના હેતુથી બેઠકોની પ્રક્રિયા શરૂ થશે. પહેલી બેઠક જીનીવામાં યોજાવાનો પ્રસ્તાવ છે, જ્યાં વચગાળાના કરારનો ટેક્સ્ટ પણ જાહેર કરવામાં આવશે.
૩. જેડી વાન્સના મતે, ઈરાન પરમાણુ શસ્ત્રોનું નિર્માણ કરશે નહીં – આ પ્રતિબદ્ધતા ઈરાને NPT (અપ્રસાર સંધિ) ને ટાંકીને પુષ્ટિ આપી છે. ઈરાને અગાઉ ૨૦૨૧ માં તેની પરમાણુ શસ્ત્રો વિકાસ પ્રક્રિયાને ઝડપી બનાવી હતી.
૪. કરાર હેઠળ, ઈરાન આંતરરાષ્ટ્રીય પરમાણુ ઊર્જા એજન્સી (IAEA) ના સભ્યોને તેહરાનની મુલાકાત લેવાની પરવાનગી આપશે. ટીમ તેના સમૃદ્ધ યુરેનિયમ ભંડારની સ્થિતિનું મૂલ્યાંકન કરવા માટે ઈરાનની સુવિધાઓનું નિરીક્ષણ કરશે. ૫. સીએનએન અનુસાર, ઈરાન આગામી ૧૦ વર્ષ સુધી ૩.૬૭ ટકાથી વધુ યુરેનિયમ સંવર્ધન વધારશે નહીં. ઈરાનને તેની ઉર્જા જરૂરિયાતોને ધ્યાનમાં રાખીને આ છૂટ આપવામાં આવી છે.
6. જેડી વાન્સના મતે, કરાર અમલમાં આવ્યા પછી, ઈરાન હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને સંપૂર્ણપણે ખોલશે અને ત્યાં કોઈ ટોલ વસૂલશે નહીં; હાલમાં, ઈરાન આ સ્થાન પર ટોલ વસૂલ કરે છે.
7. ઈરાન પર હાલમાં લાદવામાં આવેલા આર્થિક પ્રતિબંધો હટાવવામાં આવશે, અને તેની સ્થિર સંપત્તિઓ પરત કરવામાં આવશે. પ્રથમ તબક્કામાં, ઈરાનને $24 બિલિયનની રકમ પૂરી પાડવામાં આવશે.
8. કરાર હેઠળ, આગામી 60 દિવસ સુધી ઈરાન પર કોઈ નવા પ્રતિબંધો લાદવામાં આવશે નહીં, જે દરમિયાન તે મુક્તપણે તેનું તેલ વેચી શકશે.
9. ઈરાનને $300 બિલિયન વળતર ચૂકવવાની યોજના છે. જેડી વાન્સના મતે, ઈરાન યુરેનિયમ સંવર્ધનનો મુદ્દો ઉકેલી લેશે પછી આ ભંડોળ મુક્ત કરવામાં આવશે.
10. ઈરાનના મતે, કરાર પર હસ્તાક્ષર થયા પછી, યુએસ સૈન્ય ઈરાનની આસપાસના વિસ્તારોમાંથી પાછી ખેંચી લેશે; આનો અર્થ એ છે કે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ અને ઓમાનના અખાતમાં તૈનાત વધારાના યુએસ સૈનિકોને પાછા બોલાવવામાં આવશે.
11. મધ્યસ્થી કરનારા રાષ્ટ્રો કરારના પાલન પર દેખરેખ રાખવા માટે એક સિસ્ટમ સ્થાપિત કરશે; આને “નિરીક્ષણ પદ્ધતિ” કહેવામાં આવી રહી છે.
૧૨. સ્થાયી શાંતિ પરની વાટાઘાટો દરમિયાન, અમેરિકા ઈરાનની આંતરિક બાબતોમાં દખલ કરશે નહીં. રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના મતે, અમેરિકા હવે બળવો કરવાનો પ્રયાસ કરશે નહીં, કારણ કે ત્યાં સત્તા પરિવર્તન થઈ ચૂક્યું છે.
૧૩. અમેરિકા ઓમાનના અખાતમાં પણ નાકાબંધી હટાવશે. અમેરિકાએ નાકાબંધી લાગુ કરવા માટે ત્યાં ૧૦,૦૦૦ સૈનિકો તૈનાત કર્યા છે, જેના કારણે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી જહાજોની અવરજવર મુશ્કેલ બની ગઈ છે.
૧૪. ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચેના અંતિમ કરાર માટે સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદ (UNSC) ની મંજૂરી મેળવવાના પ્રયાસો કરવામાં આવશે, જેથી ભવિષ્યમાં અમેરિકા તેને એકપક્ષીય રીતે રદ ન કરી શકે.