Rice: કેન્દ્ર સરકારે પ્રધાનમંત્રી ગરીબ કલ્યાણ અન્ન યોજના (PMGKAY) અને અન્ય કલ્યાણકારી યોજનાઓ હેઠળ પૂરા પાડવામાં આવતા ચોખાના મજબૂતીકરણને અસ્થાયી રૂપે અટકાવી દીધું છે. એક સત્તાવાર નિવેદનમાં, સરકારે જણાવ્યું હતું કે લાંબા ગાળાના સંગ્રહ દરમિયાન ચોખામાં હાજર પોષક તત્વોના બગાડના જોખમને કારણે આ પગલું લેવામાં આવ્યું હતું.
IIT ખડગપુરના અભ્યાસ પછી નિર્ણય લેવામાં આવ્યો
આ નિર્ણય IIT ખડગપુર દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલા એક વિશેષ અભ્યાસના પરિણામોના આધારે લેવામાં આવ્યો હતો. આ અભ્યાસનો હેતુ દેશના વિવિધ આબોહવા વિસ્તારોમાં ફોર્ટિફાઇડ ચોખાના કર્નલો (FRK) અને ફોર્ટિફાઇડ ચોખા (FR) ના શેલ્ફ લાઇફનું મૂલ્યાંકન કરવાનો હતો. અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યું છે કે ભેજ, તાપમાન, પેકેજિંગ સામગ્રી અને સંગ્રહની સ્થિતિ ચોખાની ગુણવત્તાને નોંધપાત્ર રીતે અસર કરે છે. અહેવાલ મુજબ, આ ચોખાના દાણા લાંબા સમય સુધી સંગ્રહ અને સામાન્ય હેન્ડલિંગ દરમિયાન સૂક્ષ્મ પોષકતત્ત્વો ગુમાવે છે, જેનાથી તેમની અસરકારકતા ઓછી થાય છે.
સંગ્રહ પડકાર
ડેટા અનુસાર, સરકારી ખરીદી અને વાર્ષિક વપરાશને ધ્યાનમાં રાખીને ચોખા ઘણીવાર બે થી ત્રણ વર્ષ સુધી વેરહાઉસમાં રહે છે. PMGKAY અને અન્ય યોજનાઓ માટે વાર્ષિક ૩૭.૨ મિલિયન મેટ્રિક ટન ચોખાની જરૂર પડે છે, જ્યારે કેન્દ્રીય પૂલમાં ઉપલબ્ધતા ૬૭.૪ મિલિયન મેટ્રિક ટન હોવાનો અંદાજ છે. આટલા મોટા જથ્થાને લાંબા સમય સુધી સાચવવો એક પડકાર છે. ખાદ્ય મંત્રાલયે સ્પષ્ટતા કરી છે કે જ્યાં સુધી વધુ મજબૂત અને અસરકારક પોષક વિતરણ વ્યવસ્થા વિકસાવવામાં ન આવે ત્યાં સુધી ફોર્ટિફિકેશન સ્થગિત રહેશે.
યોજનાઓને અસર થશે નહીં
મંત્રાલયે ખાતરી આપી છે કે આ નિર્ણયથી રાશનની માત્રામાં કોઈ ઘટાડો થશે નહીં. જાહેર વિતરણ વ્યવસ્થા (PDS), આંગણવાડી (ICDS) અને મધ્યાહન ભોજન યોજનાઓ જેવી યોજનાઓ સામાન્ય રીતે કાર્યરત રહેશે. સંક્રમણના ભાગ રૂપે, રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને તેમની સુવિધા મુજબ ફોર્ટિફાઇડ અથવા પ્રમાણભૂત ચોખા સપ્લાય કરવાની સુગમતા આપવામાં આવી છે. આ સુગમતા ખરીફ માર્કેટિંગ સીઝન ૨૦૨૪-૨૫ અને ૨૦૨૫-૨૬ સીઝન માટે બાકી રહેલ રસીદો પર લાગુ થશે.
ફોર્ટિફિકેશન કાર્યક્રમનો ઇતિહાસ
ચોખાના ફોર્ટિફિકેશન કાર્યક્રમ 2019 માં પાયલોટ પ્રોજેક્ટ તરીકે શરૂ કરવામાં આવ્યો હતો. માર્ચ 2022 સુધીમાં, તેનો અમલ આંગણવાડીઓ અને પીએમ પોષણ યોજનામાં કરવામાં આવ્યો હતો. માર્ચ 2024 સુધીમાં, તેનો દેશવ્યાપી વિસ્તાર કરવામાં આવ્યો હતો. એપ્રિલ 2022 માં, કેબિનેટ સમિતિએ તમામ સરકારી યોજનાઓમાં તેના સંપૂર્ણ અમલીકરણને મંજૂરી આપી હતી. હવે, વધુ સારી ટેકનોલોજી વિકસિત થયા પછી જ સરકાર તેને ફરીથી શરૂ કરશે.