geneva: નિઃશસ્ત્રીકરણ પરિષદમાં ભારતની અપીલ: નવી શસ્ત્ર સ્પર્ધા બંધ કરો; વૈશ્વિક સુરક્ષા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરો

geneva: ભારતે વિશ્વમાં વધતી જતી અસ્થિરતા અને નવી શસ્ત્ર સ્પર્ધા બંધ કરવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો છે. જીનીવામાં નિઃશસ્ત્રીકરણ પરિષદને સંબોધતા, ભારતના વિદેશ સચિવ, વિક્રમ મિશ્રીએ અનેક મહત્વપૂર્ણ મુદ્દાઓ રજૂ કર્યા. તેમણે જણાવ્યું હતું કે આજે સુરક્ષા વાતાવરણ ખૂબ જ અનિશ્ચિત છે, લશ્કરી ખર્ચ વધી રહ્યો છે અને જૂના શસ્ત્ર નિયંત્રણ કરાર નબળા પડી રહ્યા છે.

વિદેશ સચિવે નવી START સંધિની સમાપ્તિને વૈશ્વિક શસ્ત્ર નિયંત્રણ માટે એક મોટો આંચકો ગણાવ્યો હતો. તેમણે જણાવ્યું હતું કે વૈશ્વિક સુરક્ષા માટે વ્યૂહાત્મક સ્થિરતા જાળવવી હવે પહેલા કરતાં વધુ મહત્વપૂર્ણ છે. ભારત એક જવાબદાર પરમાણુ શક્તિ છે. ભારત તેની પરમાણુ નીતિના ભાગ રૂપે વિશ્વસનીય લઘુત્તમ અવરોધ જાળવવા માટે પ્રતિબદ્ધ છે.

ભારત “પહેલા ઉપયોગ નહીં” ની નીતિનું પાલન કરે છે. વધુમાં, ભારત એવા દેશો સામે પરમાણુ શસ્ત્રોનો ઉપયોગ કરશે નહીં જેમની પાસે તે નથી. વિક્રમ મિશ્રીએ પરમાણુ નિઃશસ્ત્રીકરણ માટે તબક્કાવાર અને બિન-ભેદભાવપૂર્ણ અભિગમની હિમાયત કરી હતી. તેમણે જણાવ્યું હતું કે ભારત એવી સિસ્ટમ ઇચ્છે છે જે વૈશ્વિક સ્તરે સ્વીકૃત અને યોગ્ય રીતે ચકાસાયેલ હોય. તેમણે ફિસાઇલ મટિરિયલ કટ-ઓફ ટ્રીટી પર વાટાઘાટોને પણ ટેકો આપ્યો.

ભારતે ટેકનોલોજીકલ પ્રગતિ પર પણ પોતાના વિચારો વ્યક્ત કર્યા. વિદેશ સચિવે જણાવ્યું કે નવી ટેકનોલોજી લશ્કરી ક્ષમતાઓમાં વધારો કરી રહી છે પરંતુ નવા જોખમો પણ ઉભા કરી રહી છે. તેમણે માંગ કરી કે સંયુક્ત રાષ્ટ્ર આ ટેકનોલોજીઓના સુરક્ષા પ્રભાવની તપાસ કરે. આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) અંગે, તેમણે સ્પષ્ટતા કરી કે લશ્કરમાં AI નો ઉપયોગ જવાબદારીપૂર્વક થવો જોઈએ. આંતરરાષ્ટ્રીય નિયમોનું પાલન સુનિશ્ચિત કરવા માટે માનવ નિર્ણય અને દેખરેખ જરૂરી છે.

તેમણે જણાવ્યું કે ભારતે સંરક્ષણ ક્ષેત્રમાં વિશ્વસનીય AI માટે એક સ્થાનિક માળખું વિકસાવ્યું છે. આ માળખું સુરક્ષા અને પારદર્શિતાના સિદ્ધાંતો પર આધારિત છે. તેમણે એ પણ સ્પષ્ટતા કરી કે પરમાણુ શસ્ત્રો સંબંધિત નિર્ણયો સંપૂર્ણપણે માનવ હાથમાં રહેશે. વિદેશ સચિવે ભારતમાં યોજાયેલા AI ઇમ્પેક્ટ સમિટ 2026નો પણ ઉલ્લેખ કર્યો, જેમાં 100 થી વધુ દેશોએ હાજરી આપી હતી. સમિટમાં AI ટેકનોલોજીને તમામ દેશોમાં, ખાસ કરીને ગ્લોબલ સાઉથમાં વિસ્તારવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો.

અવકાશ સુરક્ષા પર, તેમણે જણાવ્યું કે બાહ્ય અવકાશ સહકારનું ક્ષેત્ર હોવું જોઈએ, સંઘર્ષનું નહીં. ભારત અવકાશમાં શસ્ત્રોની સ્પર્ધાને રોકવા માટે કાનૂની નિયમોનું સમર્થન કરે છે. વધુમાં, ભારત ડિસેમ્બર 2025 માં જૈવિક શસ્ત્રો સંમેલનની 50મી વર્ષગાંઠ નિમિત્તે એક પરિષદનું આયોજન કરશે. અંતે, તેમણે બધા દેશોને ક્ષુદ્ર હિતોને બાજુ પર રાખીને સામૂહિક સુરક્ષા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવા અને મજબૂત રાજકીય ઇચ્છાશક્તિ દર્શાવવા અપીલ કરી.