Iran: ઈરાનનું હવાઈ ક્ષેત્ર વિશ્વ માટે આટલું મહત્વનું કેમ છે? નો ફ્લાઈંગ ઝોન શું છે? જો તેનું પાલન ન થાય તો શું થશે?

Iran: ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે તણાવ એ હદ સુધી વધી ગયો છે કે ઈરાને પોતાનું હવાઈ ક્ષેત્ર બંધ કરવાનું શરૂ કરી દીધું છે. ગુરુવારે, ઈરાને અચાનક ‘નો ફ્લાઈંગ ઝોન’ જાહેર કર્યું, પાંચ કલાક માટે તેનું હવાઈ ક્ષેત્ર બંધ કરી દીધું.

ઈરાની સરકારની નીતિઓ સામે જાહેર વિરોધ ચાલુ છે. ઘણા દિવસોથી ચાલી રહેલી અશાંતિ વચ્ચે અત્યાર સુધીમાં 2,000 થી વધુ લોકો માર્યા ગયા છે. ઈરાનમાં પરિસ્થિતિ બાદ, યુએસ રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાન પર હુમલાનો સંકેત આપ્યો છે. બંને દેશો વચ્ચે તણાવ એ હદ સુધી વધી ગયો છે કે ઈરાને પોતાનું હવાઈ ક્ષેત્ર બંધ કરવાનું શરૂ કરી દીધું છે. ગુરુવારે, ઈરાને અચાનક ‘નો ફ્લાઈંગ ઝોન’ જાહેર કર્યું, પાંચ કલાક માટે તેનું હવાઈ ક્ષેત્ર બંધ કરી દીધું.

ઈરાનના આ કામચલાઉ નિર્ણયથી માત્ર ભારતને જ અસર થઈ નહીં, પરંતુ વિશ્વભરના દેશોને પણ તેમના એરલાઈન રૂટ બદલવાની ફરજ પડી. ઈરાને એરમેનને નોટિસ પણ જારી કરી. આ મુજબ, મર્યાદિત સંખ્યામાં જ આંતરરાષ્ટ્રીય ફ્લાઇટ્સને તેમના હવાઈ ક્ષેત્રનો ઉપયોગ કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવશે. ઈરાનના આ પગલાથી સમગ્ર હવાઈ ક્ષેત્ર ઝડપથી ખાલી થઈ ગયું. જોકે, પાંચ કલાક પછી એરસ્પેસ ફરી ખોલવામાં આવ્યું.

મીડિયા રિપોર્ટ્સ અનુસાર, ઈરાને ‘નો ફ્લાઈંગ ઝોન’ જાહેર કર્યું તે પહેલાં, ભારતની ઈન્ડિગો એરલાઈન્સની ફ્લાઇટ નંબર 6E1808 ઈરાની એરસ્પેસમાં હતી. આ એરલાઈન જ્યોર્જિયાથી ભારત જઈ રહી હોવાનું કહેવાય છે. લાઈવ ફ્લાઇટ ટ્રેકિંગ સાઇટ ફ્લાઇટ રડાર 24 અનુસાર, ઈન્ડિગોની ફ્લાઇટ નંબર 6E1808 સવારે લગભગ 2:35 વાગ્યે ઈરાન ઉપરથી પસાર થઈ હતી, અને તેના થોડા સમય પછી એરસ્પેસ સંપૂર્ણપણે બંધ થઈ ગયું હતું. ફ્લાઇટ સુરક્ષિત રીતે દિલ્હી પહોંચી હતી, પરંતુ તે પછી કોઈ કોમર્શિયલ વિમાન તે રૂટ પર ઉડી શક્યું નહીં.

‘નો ફ્લાઈંગ ઝોન’ શું છે તે વધુ સરળ રીતે જાણો?

આને ઉદાહરણ દ્વારા સરળતાથી સમજી શકાય છે. દરેક દેશમાં રાષ્ટ્રીય મહત્વના અસંખ્ય સ્મારકો અને VIP વિસ્તારો છે. આ બધાને સુરક્ષિત રાખવા માટે, ‘નો ફ્લાઈંગ ઝોન’ લાદવામાં આવે છે. ઉદાહરણ તરીકે, જો ભારતમાં ‘નો ફ્લાઈંગ ઝોન’ લાદવામાં આવે છે, તો કોઈ પણ ફ્લાઇટ રાષ્ટ્રપતિ ભવન, સંસદ ભવન, લાલ કિલ્લો અથવા તાજમહેલ ઉપરથી ઉડી શકતી નથી.

યુદ્ધ દરમિયાન ‘નો ફ્લાઈંગ ઝોન’ નો અર્થ શું થાય છે?

જ્યારે પણ બે દેશો વચ્ચે યુદ્ધની સ્થિતિ ઉભી થાય છે, ત્યારે કોઈ દેશ તેના સમગ્ર હવાઈ ક્ષેત્રને ‘નો ફ્લાઈંગ ઝોન’ જાહેર કરે છે. આ ઘોષણા સાથે, તે દેશની વાયુસેના સમગ્ર હવાઈ ક્ષેત્ર પર નિયંત્રણ મેળવે છે. આવી સ્થિતિમાં, જો કોઈ દુશ્મન દેશનું વિમાન તે દેશના હવાઈ ક્ષેત્રમાં પ્રવેશ કરે છે, તો વાયુસેનાને તેના પર હુમલો કરવાનો સંપૂર્ણ અધિકાર છે. સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, દુશ્મન દેશની વાયુસેના અથવા અન્ય કોઈપણ ફ્લાઇટ પ્રતિબંધિત ક્ષેત્રમાં પ્રવેશી શકતી નથી. આ સમય દરમિયાન, ફક્ત પ્રતિબંધ લાદનાર દેશ જ તેના હવાઈ ક્ષેત્રનો ઉપયોગ કરી શકે છે.